ហៀល វែលឌី
Mong Palatino នៃ The Diplomat ថ្ងៃ ០២ កក្កដា បានចោទសួរដោយចំណងជើងដូចខាងលើនេះ ហើយបានសន្និដ្ឋានថា ព្រឹត្តិការណ៍មួយចំនួននៅភូមា ម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូនេស៊ី មានសញ្ញាគួរអោយលើកទឹកចិត្តថា ប្រជាពលរដ្ឋកំពុងងើបឈរការពារខ្លួន ដែលអាចនឹងនាំអោយមាននិទាឃរដូវបែបអារ៉ាប់ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ស្មេរមិនឯកភាពទាំងស្រុងនឹងមតិនេះទេ តែ គិតថា ការលើកឡើងនេះក៏មានហេតុផលត្រូវពិចារណាដែរ។ តទៅជាអត្ថបទទាំងស្រុង។
ចលនាកែទម្រង់ការបោះឆ្នោតរបស់ម៉ាឡេស៊ី ដែលគេស្គាល់តាមរយៈពាក្យថា Bersih (ស្អាត) បានជោគជ័យ ក្នុងការចលនាប្រជាជនរាប់ពាន់នាក់អោយចេញទៅតាមដងផ្លូវកាលពីចុងខែមេសា។ យោងតាមអ្នកចាត់តាំង ចលនា Bersih ឆ្នាំនេះ គឺជាការជួបជុំនយោបាយធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើបរបស់ម៉ាឡេស៊ី។ រដ្ឋាភិបាលមិនយល់ស្របតាមការអះអាងនេះទេ តែ ផលប៉ះពាល់ខាងនយោបាយនៃ Bersih ក្នុងន័យថាធ្វើអោយក្រុមប្រឆាំងមានភាពរឹងមាំឡើងវិញ មិនអាចបដិសេធបានទេ។
Bersih បង្ហាញថា វាលើសពីសម្ព័ន្ធភាពជម្រុញអោយមានការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោត។ ប្រជាប្រីយ៍ភាពរបស់សម្ព័ន្ធភាពក្នុងចំណោមមហាជន និងការពុះពារដ៏ក្លាហាននូវនយោបាយរបស់ខ្លួនតាមរយៈការជួបជុំនានា បានធ្វើអោយចលនានេះ ក្លាយជាកម្លាំងនយោបាយសំខាន់ក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ក្នុងចំណោមអ្នកចូលរួម ការជួបជុំ Bersih ថ្មីៗ នេះ មានឥស្សរជនប្រឆាំង សិស្សនិសិត្សទាមទារការសិក្សាថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាដោយមិនគិតថ្លៃ អ្នកសេរីនិយមស៊ីវិល អ្នកគាំទ្រសារពត៌មានសេរី និងសកម្មជនសហគមន៍នានា។
Bersih បន្តនៅជាឧទាហរណ៍ដ៏ចិញ្ចែងនៃអាស៊ីភាគអគ្នេយ៍ អំពីគំនិតផ្តើមចេញពីមូលដ្ឋាន ដែលបានធ្វើអោយមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងធំ លើនយោបាយជាតិ។ តាមទិដ្ឋភាពជាច្រើន ចលនានេះមានសក្តានុពលនឹងនាំអោយកើតមានជា “និទាឃរដូវអារ៉ាប់” នៅក្នុងតំបន់។
ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ការពិគ្រោះរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី ស្តីពី ការឧបត្ថម្ភធនចំពោះឥន្ធនៈ បានធ្វើអោយមានការថ្កោលទោសពីពលរដ្ឋពាសពេញផ្ទៃប្រទេស។ ការប្រឆាំងតវ៉ា បានក្លាយជាចលាចលវឹកវរ នៅតាមទីក្រុងមួយចំនួន ហើយនៅខណៈខ្លះទៀត អ្នកវិភាគមួយចំនួន បានភ័យខ្លាចថា សភាពការណ៍អាចនឹងធ្លាក់ចូលទៅជាវិបត្តិនយោបាយពេញទំហ៊ឹង ដូចកាលពីចលាចលក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ ដែលនាំទៅដល់ការដួលរលំរដ្ឋាភិបាល។
កាលពីដើមឆ្នាំនេះ “ការប្រឆាំងតវ៉ាស្បែកជើងផ្ទាត់” (sandal protest) បានក្លាយជាចលនាពលរដ្ឋដ៏ប្រជាប្រីយ៍ នៅឥណ្ឌូនេស៊ី ក្រោយពីប្រជាជនជាច្រើន មានប្រតិកម្មចំពោះការចាប់ខ្លួនដោយសារតែមានការចោទប្រកាន់តូចមួយ ពីការលួចស្បែកជើងផ្ទាត់មួយគូ។ មនុស្សជាច្រើនពាន់នាក់ “បានផ្តល់” ស្បែកជើងអោយទៅស្ថានីយ៍ប៉ូលីស នៅទូទាំងប្រទេស ជារូបភាពប្រឆាំងមួយ ពីការដាក់ទោសធ្ងន់ធ្ងរទៅលើចោរលួចស្បែកជើងផ្ទាត់ដ៏ក្មេងនោះ។
ការប្រឆាំងតវ៉ាមួយចំនួន បានទទួលនូវការគាំទ្រសាធារណៈមានកម្រិត ដូចជា ចលាចលសាសនា ដែលបានកើតឡើងជាច្រើនដងក្នុងឆ្នាំនេះ។ ហឹង្សាផ្លូវលោក បានធ្វើអោយខូចមុខមាត់ ឥណ្ឌូនេស៊ី ក្នុងនាមជាជាតិដែលមានជនមូលស្លីមត្រួតត្រា ដែលជម្រុញសុខដុមភាព និងការអត់អោនអោយគ្នារវាងជំនឿនានា។ ថ្មីៗ នេះ ការប្រឆាំងតវ៉ាតាមដងផ្លូវ បានរីកដុះដាល ក្រោយពី ឥណ្ឌូនេស៊ី ប្រឆាំងចំពោះ “ការលួច” របស់ម៉ាឡេស៊ី នូវបីតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់ប្រទេស។
ប៉ុន្តែ ការប្រឆាំងតវ៉ាពលរដ្ឋដែលធ្វើអោយមានការភ្ញាក់ផ្អើលបំផុត ពាក់កណ្តាលឆ្នាំមកលើយ បានកើតមាននៅភូមា។ អ្នកស្រុក ដែលធុញទ្រាន់នឹងការដាច់ភ្លើងរាល់ថ្ងៃ បានចេញទៅតាមផ្លូវកាលពីខែមុន ដើម្បីតវ៉ានឹងភាពមិនវាងវៃនៃមន្ត្រីក្នុងមូលដ្ឋាន។ ព្រឹត្តិការណ៍អុជទៀន បានលាតសន្ធឹងទៅដល់មណ្ឌលទីក្រុងធំៗ នានា ដែលបាតុករក្មេងៗ បានទាមទារអោយមន្ត្រីផ្នែកថាមពលធ្វើការលាលែង។ ការជួបជុំភ្លាមៗ នៃជនភូមា នៅតាមដងផ្លូវ បានបង្ហាញថា ចំនួនប្រជាពលរដ្ឋច្រើនឡើង បានត្រៀមខ្លួនជំនះនឹងកណ្តាប់ដៃដែករបស់រដ្ឋាភិបាលគាំទ្រដោយពួកយោធា។
ផ្ទុយទៅវិញ ហឹង្សាថ្នាក់ឃុំនៅភាគខាងលិចភូមា ដែលបានធ្វើអោយមានអ្នកភូមិក្រីក្ររាប់ពាន់នាក់ភៀសខ្លួន គឺជាការបោកបក់យ៉ាងខ្លាំងមួយទៅលើអន្តរកាលប្រជាធិបតេយ្យនៃប្រទេស។ ភាពវឹកវររវាង Rohingyas និង Arakanese បង្ហាញអោយឃើញពីភាពតានតឹងខាងជាតិសាសន៍ ក្នុងប្រទេស។ តែ ការជួបជុំគ្នាដើម្បីសន្តិភាព និងការសន្ទនារវាងក្រុមជំនឿនានា នៅក្រុង Rangoon និងក្រុងនានា បានកើនឡើង ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងហឹង្សានៅរដ្ឋ Arakan នោះ។ ...
គម្រោងការអភិវឌ្ឍន៍របស់វៀតណាម ក៏បានធ្វើអោយមានការតស៊ូប្រឆាំងតឹងតែងពីអ្នកស្រុកក្នុងមូលដ្ឋាន ក៏ដូចជាសកម្មជនប្រឆាំងនឹងការទាញយករ៉ែ។ តែ ការតវ៉ាប្រឆាំង “ការឈ្លានពាន” របស់ចិន នៃដែនកោះវៀតណាម បានទទួលនូវការចាប់អារម្មណ៍ជាសកលជាង។ ការប្រឆាំងតវ៉ាដែលល្បីជាងគេ ទោះបីថាតាមអាំងទែរណែតក៏ដោយ មានការពាក់ព័ន្ធទៅនឹង ការបន្តឃុំឃាំង និងដាក់ទោសពួកអ្នកបង្កើតវ៉ែបសាយត៍ប្រជាធិបតេយ្យរបស់ប្រទេស។
ពួកអាវក្រហមថៃ ក៏វិលចូលទៅតាមផ្លូវវិញកាលពីខែមុន។ ការជួបជុំបានធ្វើអោយមើលឃើញពីការបែកបាក់ក្នុងប្រទេស និងការឈ្លោះប្រកែកមិនអាចស្រាយបាន នូវកម្លាំងនយោបាយជាច្រើន។ តែ ការកើនឡើងនូវការតវ៉ាប្រឆាំង ច្បាប់ប្រមាថស្តេច បានផ្តល់នូវក្តីសង្ឃឹមថា ប្រជាពលរដ្ឋ មានការជម្រុញជាងមុនអោយប្រយុទ្ធដើម្បីមានការកែទម្រង់ប្រជាធិបតេយ្យ។
ចលនា Bersih នៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងការប្រឆាំងតវ៉ាស្តីពីឥន្ធនៈរបស់ ឥណ្ឌូនេស៊ី ការបះបោរអំណាច របស់ភូមា ការតស៊ូប្រឆាំងនៅឥណ្ឌូចិន ចំពោះការឈ្លានពាននៃការអភិវឌ្ឍន៍ បង្ហាញថា ប្រជាជនកាន់តែច្រើនឡើងនៅអាស៊ីភាគអគ្នេយ៍ ចាប់ផ្តើមបង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់ខ្លួន ដោយចាត់តាំង និងចូលរួមជាបាតុកម្មនៅតាមដងផ្លូវ។ នេះជាការរីកចំរើនមួយជាវិជ្ជាមាន ដែលត្រូវតែបានលើកទឹកចិត្ត ដោយអ្នកគាំទ្រប្រជាធិបតេយ្យ។ យ៉ាងណាក្តី កិច្ចការនេះ ត្រូវតែបានធ្វើអោយមាននិរន្តភាព ដោយផែនការសកម្មភាព និងរបៀបវារៈមួយច្បាស់លាស់ជាង ស្តីពីថា របៀបចូលពាក់ព័ន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋបែបណា ទើបអាចនាំដោយប្រសិទ្ធភាព ទៅរកការកែទម្រង់ជាដុំកំភួន ក្នុងអភិបាលកិច្ច និងការសម្រេចចិត្តខាងនយោបាយ៕
