ហៀល វែលឌី
លោកអ្នកអានជាទីគោរព ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ មីយ៉ាន់ម៉ា ហាក់បានចល័តទៅកាន់បង្គោលប្រាប់ចំងាយមួយថ្មី ក្នុងដំណើរប្រជាធិបតេយ្យភាវូបនីយកម្ម និងកែទំរង់របស់ខ្លួន។ ហាក់ដូចជាមិនមានការបន្ថយល្បឿនទេ ក្នុងការកែទំរង់នយោបាយរបស់ មីយ៉ាន់ម៉ា។ បើស្តាប់ទៅ វាហាក់ដូចជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ ដូចដំណើរការស្វែងរកការសម្រុះសម្រួលជាតិ និងសន្តិភាព នៅកម្ពុជាអញ្ចឹង។ តែ នៅតែមានសំណួរថា ហេតុអ្វីបានជារបបយោធា ដែលកាន់អំណាចតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦២ បែរជាធ្វើរឿងនេះនៅពេលនេះ ហើយលឿនទៀត។
បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការវឹកវរនយោបាយបង្ហូរឈាមគ្នានៅមជ្ឈិមបូព៌ា ការបដិវត្តន៍របស់មីយ៉ាន់ម៉ា មានទំរង់ចេញពីលើមកក្រោម ភាគច្រើនដោយសុខសាន្ត ហើយ ស៊ីជំរៅជាងអ្វីដែលបានកើតមាននៅលីប៊ី ឬអេហ្ស៊ីពនោះផង។ កាលពីថ្ងៃ ១ កុម្ភៈ ២០១២ Joshua Kurlantzick នៃ ក្រុមប្រឹក្សាទំនាក់ទំនងបរទេស (ក្រុមវិភាគយុទ្ធសាស្ត្រមួយក្នុងចំណោមក្រុមរាប់មិនអស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក) បានធ្វើការវិភាគពីមូលបទខាងលើ ដែលស្មេរបានបញ្ចូលគ្នានឹងទស្សនៈសារពត៌មានមួយចំនួនទៀត ជំរាបជូនលោកអ្នកបន្ថែមជាការឆ្លុះអោយកាន់តែឃើញពីការពាក់ព័ន្ធរបស់មហាអំណាច នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
មីយ៉ាន់ម៉ា ដែលធ្លាប់តែជារដ្ឋមួយប្រើការកៀបសង្កត់បំផុតក្នុងពិភពលោកក្នុងរយៈ ៥ ទសវត្សកន្លងមក បានដាក់ចេញភ្លាមៗ នូវអន្តរកាលនយោបាយមួយក្នុងឆ្នាំកន្លងទៅ។ រដ្ឋាភិបាល ដែលដឹកនាំដោយអតីតមេដឹកនាំយោធា ថែន សេន (Thein Sein) កំពុងប្រុងប្រៀបធ្វើការបោះឆ្នោតបំពេញបន្ថែមក្នុងខែមេសាខាងមុខ ដែលក្នុងការបោះឆ្នោតនោះ ជនប្រឆាំង អោង សានស៊ូគ្យី នឹងចូលរួមប្រកួតដែរ។ រដ្ឋាភិបាល កំពុងតែអញ្ជើញអ្នកជំនាញ អ្នកសង្កេតការណ៍ ពីខាងក្រៅ និងសូម្បីតែសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស ដើម្បីធ្វើជាកសិណនៃការបោះឆ្នោត។ ជាមួយគ្នា ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលក៏ប្រឹងប្រែងបញ្ចប់ទំនាស់ស៊ីវិលទាំងឡាយ ជាមួយកងទ័ពជនជាតិភាគតិច និងដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយក្នុងចំនួនដ៏ច្រើន។
ការដូរផ្លាស់ដ៏លឿនស្លេវនេះ បានធ្វើអោយសកម្មជននយោបាយជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសមានការភ្ញាក់ផ្អើល។ ទើបតែមួយឆ្នាំមុន មន្ត្រីកំពូលបំផុតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកភាគច្រើន បានលើកហេតុផលថា ពួកឧត្តមសេនីយ៍នៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា នឹងមិនស្ម័គ្រចិត្តផ្ទេរអំណាចទេ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ជាការគួរនឹងកត់សំគាល់ ផលប៉ះពាល់តិចតួចបំផុតនៃការប្រឹងប្រែងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ដើម្បីនឹងដាក់ទណ្ឌកម្ម ក៏ដូចជាកៀបសង្កត់របបនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ក្នុងរយៈកាល ២០ ឆ្នាំនេះ។
ការព្រួយបារម្ភរយៈពេលយូរអង្វែង រួមវិភាគទានដល់ការដូរផ្លាស់ចិត្តរបស់ពួកឧត្តមសេនីយ៍។ ក្រោយច្រើនទសវត្សនៃផែនការកម្មសង្គមនិយម រួចទៅពីរបីទសវត្សទៀតនៃមូលធននិយម ស្និទ្ធនឹងយោធា របបបានដឹងច្បាស់ឡើងថា ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាមួយដែលពីមុនមកសម្បូរណ៌សប្បាយ នៅក្នុងដៃរបស់ខ្លួនបានធ្លាក់ទៅឆ្ងាយពីប្រទេសនៅក្បែរខាង។ នៅក្នុងខណៈខ្លះ ការខ្មាសអៀននេះ ជំរុញមនុស្សមួយចំនួនតូចអោយស្វែងរកព្រេងសំណាងដោយពុករលួយ។ ក្នុងស្មារតីបើកចំហរ ដែលកំពុងតែរសាត់អណ្តែតពាសពេញប្រទេស មន្ត្រី (មីយ៉ាន់ម៉ា) ហាក់ទទួលស្គាល់ថា សេដ្ឋកិច្ចស្ថិតក្នុងសភាពមិនល្អ បន្ទាប់ពីការចូលតាមផែនការរបស់ មីយ៉ាន់ម៉ា ក្នុងទីផ្សារតែមួយក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសអាស៊ានទាំង ១០ នាឆ្នាំ ២០១។ អ្វីលើសពីនេះទៀតគឺ មនុស្សជាច្រើនក្នុងរដ្ឋាភិបាល ចង់អោយប្រទេសមានការតភ្ជាប់ឡើងវិញទៅកាន់ធនធានហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ពិសេស មូលនិធិរូបិយវត្ថុ និងធនាគារពិភពលោក។ មីយ៉ាន់ម៉ា ត្រូវបានបដិសេធទំនាក់ទំនងនេះ ក្រោមការដាក់ទណ្ឌកម្មពី លោកខាងលិច។
កាលានុវត្តភាពនយោបាយ
ល្បឿននៃការដូរផ្លាស់នៅ មីយ៉ាន់ម៉ា បានកើនឡើង តាំងតែពីការបោះឆ្នោតជាតិ ត្រូវបានរៀបចំអោយមានកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា សហគមន៍អន្តរជាតិ បានថ្កោលទាសការបោះឆ្នោត ថាជាវិធីដើម្បីពួកយោធាអាចបង្កើតបានជារដ្ឋាភិបាលជារណសិរ្ស ដែលនៅពីក្រោយនោះពួកយោធានឹងបន្តកាន់អំណាច។ គណៈបក្សសម្ព័ន្ធជាតិសំរាប់ប្រជាធិបតេយ្យ (NLD) របស់ លោកស្រី ស៊ូគ្យី បោះបង់ការចូលរួម។ តែ ការបោះឆ្នោតហាក់បីដូចជាបានបើកគម្លាតនយោបាយខ្លះ និងបានផ្តល់ជាក្តីសង្ឃឹមតិចតួចសំរាប់ការដូរផ្លាស់។ ការបោះឆ្នោត ត្រូវបានបន្តដោយការតែងតាំង លោក ថែន សេន (Thein Sein) ជាប្រធានាធិបតី និងការបង្កើតជាសភាស៊ីវិលមួយ។
តាំងពីពេលនោះមក ទាំងសភា ទាំង ថែន សេន បានបង្ហាញសញ្ញាសំខាន់ៗ ពីការកែទំរង់ ខណៈដែលអតីតមេដឹកនាំយោធានិយម ថាន់ សេ្វ (Than Shwe) បានបាត់ខ្លួនពីគំហើញជាសាធារណៈ។ ទទួលបានការដោះលែងពីការជាប់ឃុំឃាំងក្នុងផ្ទះ ស៊ូគ្យី បានចាប់ផ្តើមការសន្ទនាជាមួយ ថែន សេន ដែលបណ្តាលអោយមានការធ្វើសមាហរណកម្មឡើងវិញនូវ NLD ទៅក្នុងនយោបាយ និងការកសាងជាថ្មីនូវបក្ស។ សភា ទោះបីនៅត្រួតត្រាដោយពួកអតីតយោធា ក៏មានភាពសកម្មមិនអាចនឹងស្មានដល់ ក្នុងការចោទសួរគោលនយោបាយនានារបស់រដ្ឋាភិបាល។
កាន់តែបង្ហាញពីល្បឿនកែទំរង់ថែមទៀត តាមទិន្នានុប្បវត្តិ The Economist កាលពីដើមខែ កុម្ភៈ ជាលើកដំបូងហើយតាមដែលអាចចាំបាន រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុបានទម្លាយអោយដឹង លំអិត ពីថវិការដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងមួយទៅកាន់សភា (ដែលពីមុនមកគេនាំគ្នា គិតថាមាន តែ រឿងលេងសើចប៉ុណ្ណោះ) លោកក៏បានបករឿងស្ងាត់កំបាំងអំពីថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានបំណុលបរទេសប៉ុន្មាន (១១ ពាន់លានដុល្លារ)។ រួចទៅ ពីរបីថ្ងៃក្រោយ របប បានពន្លយប្រាប់ទៅបេសកជនសិទ្ធមនុស្សសហប្រជាជាតិ ថា ខ្លួននឹងពិចារណាអនុញ្ញាតអោយអ្នកសង្កេតការចូលទៅមីយ៉ាន់ម៉ា ពិនិត្យមើលការបោះឆ្នោតបំពេញបន្ថែមនៅថ្ងៃ ១ មេសា។
រដ្ឋាភិបាល ក៏បានរៀបចំអោយមានជាគណៈកម្មការសិទ្ធមនុស្សជាតិមួយ អញ្ជើញជននីរទេសដោយសារនយោបាយអោយវិលត្រឡប់ចូលប្រទេស និងបន្ធូបន្ថយការត្រួតមើលលើបណ្តាញសារពត៌មានក្នុងស្រុក។ កាលពីខែកន្លងទៅ រដ្ឋាភិបាល បានដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយរាប់រយនាក់។ ជាការឆ្លើយតបនឹងសកម្មភាពរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា រដ្ឋបាល លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា បានបង្កើនកំរិតទាក់ទងការទូត កាលពីខែកន្លងទៅ និងអាចនឹងរុញសភាអោយ បន្ធូរបន្ថយ ឬលើកលែងការដាក់ទណ្ឌកម្មនៅក្នុងឆ្នាំក្រោយនេះដែរ។
តាមការគិតរបស់ The Economist ជាការវិវត្តន៍មិនធម្មតាមួយ ដែលសំរាប់អាសនៈសភាដំបូងៗ មួយចំនួន គណៈបក្ស អោង សានស៊ូគ្យី (National League for Democracy/NLD) ចូលរួមប្រកួតប្រជែង បន្ទាប់ពីត្រូវបានហាមឃាត់ដោយរដ្ឋាភិបាល តែប៉ុន្មានខែកន្លងទៅ។ ស៊ូគ្យី ខ្លួនឯងកំពុងតែឃោសនារកអាសនៈ ហើយក៏បានធ្វើការជួបជុំនយោបាយលើកដំបូងនៅក្រៅរដ្ឋធានី ចាប់តាំងពីថ្ងៃត្រូវបានដោះលែងពីការឃុំឃាំងក្នុងផ្ទះកាលពីខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១។ ការបោះឆ្នោតបំពេញបន្ថែម នឹងក្លាយជាការសាកល្បងនូវភាពស្មោះត្រង់របស់រដ្ឋាភិបាល។ បើការបោះឆ្នោតនោះ ត្រូវបានពិនិត្យឃើញថាសេរី និងមានយុត្តិធម៌ វានឹងមានឥទ្ធិពលយ៉ាងធំអូសទាញនីតិបញ្ញតិករអាមេរិក អោយចាប់ផ្តើមលើកចេញនូវការដាក់ទណ្ឌកម្មលើ មីយ៉ាន់ម៉ា តាំងពីពាក់កណ្តាល ទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩។
សភាក៏កំពុងពិចារណាច្បាប់សារពត៌មានថ្មីមួយ តាម The Economist ដែលតាមទ្រឹស្តី នឹង ផ្តល់ អោយ មីយ៉ាន់ម៉ា នូវបរិស្ថានធ្វើសេចក្តីរាយការណ៍ដោយសេរីមួយ ក្នុងតំបន់។ ទើបតែ មួយ ឆ្នាំមុននេះ ឯកសារនានា មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយនិយាយដល់ឈ្មោះ ស៊ូគ្យី ទេ ហើយការ បោះពុម្ពរបស់ក្រុមមានទស្សនៈឯករាជពីរបី ក៏ត្រូវបង្ខំខ្លួនប្រើវិធីនិយាយបញ្ឆិតបញ្ឆៀង។ ទាក់ ទងនឹង ការដោះលែង ស៊ូគ្យី ពីការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ មានសេចក្តីរាយការណ៍មួយ ដែលប្រើចំណងជើងបញ្ឆិតបញ្ឆៀង ចេញពីការប្រកួតបាល់ទាត់អង់គ្លេស ដូចជា ក្រុម Sunderland ដោះលែងក្រុម Chelsea ឬ ក្រុម (Manchester) United គាំងយោបល់ដោយក្រុម (Aston) Villa និង ក្រុម Arsenal បោះពួយទៅមុខស្រវាចាប់ក្តីសង្ឃឹម ទៅវិញ ជាដើម។
The Economist ក៏គិតដូចគ្នាដែរថា ជំនឿបុគ្គលរវាង ថែន សេន និង ស៊ូគ្យី បានរួមវិភាគទានយ៉ាងធំធេងដល់ការដូរផ្លាស់រហូតមកនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ រដ្ឋាភិបាលដឹងថា ស៊ូគ្យី ជាអ្នកដែលអាចដាក់ និងដកការដាក់ទណ្ឌកម្មបានដោយសម្តីរបស់គាត់ ដែលជាជំហរតថ្លៃមួយដ៏មានកម្លាំង។ តែ The Economist សន្មត់ថា ស៊ូគ្យី ក៏គង់ត្រូវតែមានការបត់បែនដែរ។ សំរាប់គំនិតសុញនៃអ្នកដែលកោតស្ញប់ស្ញែងភាពដាច់អហង្ការរបស់ ស៊ូគ្យី ដោយការចូលរួមប្រជែងអាសនៈសភា លោកស្រីត្រូវបានឃើញហាក់ដូចជាបានភ្លេចពាក្យសន្យាស្តីពីការប្រឆាំងជាគោលការណ៍ដល់ការចូលរួមក្នុងនយោបាយ ក្រោមលក្ខខណ្ឌនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ បានឆ្លងនៅឆ្នាំ ២០០៨ ដែល ពិសេសបំផុត ការពារកងទ័ពនៅក្នុងនយោបាយ។
តាមពិត ទាំង ថែន សេន ទាំង ស៊ូគ្យី បានដឹងពីគុណធម៌នៃការណ៍និយម។ ក្នុងជំនួបដ៏សំខាន់កាលពីខែ សីហា ដែល ស៊ូគ្យី មិនបាននិយាយពីវាទេ ដោយអ្នកទាំងពីរប្រាកដជាមានការត្រូវរ៉ូវគ្នាអ្វីម្យ៉ាង ហើយក្រោយមក ល្បឿននៃការដូរផ្លាស់ក៏ចាប់ផ្តើមដើរលឿន។ ក្នុងន័យទូលាយ វាហាក់ដូចជាថា លោក ថែន សេន បានសន្យាជំរុញទៅមុខការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងផ្តល់ការយល់ព្រមចំពោះការកែទំរង់នយោបាយ ដែលនៅថ្ងៃណាមួយអាចអនុញ្ញាតអោយ NLD ឈានទៅកាន់អំណាចបាន។ ដូរមកវិញ ស៊ូគ្យី បានសន្យាចូលរួម (ដូចនោះ នឹងធ្វើអោយស្របច្បាប់) ដំណើរការនយោបាយ ហើយធ្វើការងារឆ្ពោះទៅការលើកចេញនូវទណ្ឌកម្ម។ តាមការកាត់យល់ ហោចណាស់ NLD ហាក់ដូចជាបានព្រមព្រៀងថា ការចងកម្មពៀរ ឬដាក់ទោសណាមួយ នឹងមិនបានអនុញ្ញាតអោយមានទេ ប្រឆាំងនឹងពួកឧត្តមសេនីយ៍ សំរាប់ឧក្រិដ្ឋកម្ម និងកំហុសពីអតីតកាល បើសិនជាពួកខ្លួនបាត់បង់អំណាចនៅថ្ងៃណាមួយ។
អន្តរកាល មានការរៀបចំ
ក្នុងរដ្ឋាភិបាលមួយដែលទទួលនូវឯកោភាពជាច្រើនឆ្នាំ ជាការមួយមិនអាចនឹងដឹងអោយច្បាស់បានទេថា ហេតុអ្វីបានជាការដូរផ្លាស់មួយស្រាប់តែកើតមានភ្លាមៗ ដូច្នេះ។ អ្នកធ្វើគោលនយោបាយលោកខាងលិចមួយចំនួន បានលើកហេតុផលថា ក្រោយការដាក់ទណ្ឌកម្មរយៈពេលពីរទសវត្ស លើការវិនិយោគពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប របបនេះ មានការបារម្ភអំពីទទួលយកទៅវិញ អោយចូលក្នុងសហគមន៍អន្តរជាតិ ដូចជារដ្ឋធម្មតា និងអាចនឹងទទួលបាននូវការវិនិយោគពីលោកខាងលិច និងជំនួយសំរាប់សេដ្ឋកិច្ចកំពុងស្ថិតក្នុងសភាពវឹកវរ ដែលក្រីក្រជាងគេបំផុតនៅអាស៊ីបូព៌ា។
តែការជាក់ស្តែងវាមានសភាពស្មុគ្រស្មាញជាង។ ការដាក់ទណ្ឌកម្ម មិនបានរារាំងការវិនិយោគបរទេសនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាទេ។ វាគ្រាន់តែបានរារាំងការវិនិយោគរបស់លោកខាងលិចតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រុមហ៊ុនចិន កូរ៉េខាងត្បូង ថៃ និងឥណ្ឌា បានចូលទៅធ្វើការវិនិយោគយ៉ាងធ្ងន់ ពិសេសក្នុងវិស័យប្រេង និងឧស្ម័ន។ យោងតាម The Diplomat វ៉ែបសាយត៍ដំណឹងអាស៊ីនាំមុខគេមួយ មីយ៉ាន់ម៉ា បានទទួលទឹកប្រាក់ប្រមាណជា ២០ ពាន់លានដុល្លារ ជាការវិនិយោគ ដែលបានទទួលនូវការយល់ព្រម ក្នុងឆ្នាំ ២០១០ និង ២០១។ ការវិនិយោគ ត្រូវបានរាយការណ៍ថាធ្វើអោយពួកឧត្តមសេនីយ៍ភាគច្រើនបំផុតមានបាន។ ការដាក់ទណ្ឌកម្ម ក៏មិនបានរារាំងមីយ៉ាន់ម៉ា មិនអោយចូលរួមក្នុងអង្គការតំបន់សំខាន់ ដូចជា អាស៊ាន កាលពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ទេ។
ផ្ទុយទៅវិញ កត្តាផ្សេងទៀត ហាក់ដូចជាបាននាំទៅដល់ការផ្លាស់ប្តូរគួរអោយភ្ញាក់ផ្អើលទាំងឡាយ។ ថាន់ ស្វេ និងពួកឧត្តមសេនីយ៍ អាចនឹងជឿថា ដោយអនុញ្ញាតអោយមានអន្តរកាល ជាបណ្តើរៗ ដឹកនាំដោយ ថែន សេន ជាសម្ព័ន្ធមិត្តដែលពួកខ្លួនជឿទុកចិត្ត ពួកទាំងនោះអាចជៀសផុតពីការបះបោរភ្លាមៗ របស់ប្រជាជន ដែលអាចនាំដល់ការវាយតបយ៉ាងយង់ឃ្នង។ ថាន់ ស្វេ ដែលកំពុងមានវ័យចិតសិបក្រាស់ និងមានសេចក្តីរាយការណ៍មកថាមានជំងឺផង អាចនឹងចង់ធានាថា គ្រួសារគាត់នៅរក្សាធនធានមួយចំនួនធំ ដែលខ្លួនបានប្រមែប្រមូល។
យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ពួកឧត្តមសេនីយ៍ ហាក់ដូចជាបានផល។ ទោះបី ថែន សេន បានដាក់ចេញនូវដំណើរការនៃការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្ម គាត់តែងមានការប្រុងប្រយ័ត្ន មិនប៉ះពាល់អំណាចពួកយោធាច្រើនទេ។ ថវិកាការពារ នៅតែភាគច្រើនមិនមានការកត់ត្រា និងការត្រួតមើលពីសភាទេ។ យ៉ាងណាក្តី យោងតាមសេចក្តីរាយការណ៍តាមសារពត៌មាននៅអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ ដោយសំអាងថាជាការដកស្រង់ឯកសារបែកការរបស់រដ្ឋាភិបាល លើកឡើងថា ថវិកាការពារឆ្នាំ ២០១១ របស់ មីយ៉ាន់ម៉ា រួមមានប្រមាណ ២៥% នៃថវិកាសរុបរបស់ប្រទេស ជាតួលេខមួយខ្ពស់ សំរាប់ប្រទេសមួយក្រីក្រដូចនេះ។ មេបញ្ជាការកងទ័ព តាមសមរភូមិនៅមានអំណាចយ៉ាងសម្បើម ដើម្បីនឹងធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងក្រុមបះបោរដែលនៅសេសសល់ មិនថារដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលនិយាយថាដូចម្តេចឡើយ។
មានមនុស្សជាច្រើនសន្មត់ថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មទាំងនេះ មិនធ្វើអោយពួកឧត្តមសេនីយ៍ទាំងនោះព្រួយបារម្ភទេ ពីព្រោះពួកគេអាចពឹងផ្អែកបានលើជំនួយរបស់ចិនវិញ។ មិនមែនអញ្ចឹងឯណា។ ពិសេសនៅភាគខាងជើងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា អាកប្បកិរិយាក្រអឺតក្រទម និងពេលខ្លះសាហាវរបស់ក្រុមហ៊ុនចិន នៅទីបំផុតធ្វើអោយសូម្បីតែរដ្ឋាភិបាលក៏លែងទទួលនូវការជិតស្និតដែរ។ ជាងនេះទៀត ជំនួយបច្ចេកទេស និងអប់រំ ដែលហៅថា “ការកសាងសមត្ថភាព” ដែល មីយ៉ាន់ម៉ាស្រេកឃ្លាន ចិនមិនបានធ្វើទេ។ ដូចនេះ ពួកឧត្តមសេនីយ៍ ក៏ត្រូវតែបង្ខំចិត្តងាកទៅរកលោកខាងលិច និង ការកែទំរង់នយោបាយ។
ពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលដឹងថា កត្តាផ្សេងទៀតក៏ត្រូវតែគិតដែរ។ មន្ត្រីនៅថ្នាក់ខ្ពស់មួយរូបទទួលស្គាល់ថា ដំណើរការកែទំរង់ត្រូវបានពន្លឿនយ៉ាងខ្លាំងកាលពីឆ្នាំកន្លងទៅ ដោយសារតែការរីកសុះសាយនៃសភាពការណ៍នៅអារ៉ាប់។ ការនេះ បានធ្វើអោយពួកឧត្តមសេនីយ៍មានការភ័យខ្លាច។ របបមានការបារម្ភថា ក្រុមប្រឆាំងនឹងចេញមុខតាមផ្លូវថ្នល់ជាថ្មី ដូចដែលបានធ្វើកាលពីឆ្នាំ ១៩៨៨ និង ២០០៧ ដែលអាចសម្របសម្រួលគ្នាជាមួយក្រុមប្រដាប់អាវុធ ក្នុងនោះមានជនជាតិភាគតិច Karen និង Kachin ដែលជាក្រុមជនជាតិភាគតិចវាយតយុទ្ធនៅតាមតំបន់ព្រំដែន។ ពួកមន្ត្រីទាំងនោះនិយាយថា ដល់ពេលត្រូវមានការសម្រុះសម្រួលជាតិហើយ។
ចំពោះអ្វីដែលលោកខាងលិច ពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក និយាយបូរបាច់តាមសារពត៌មាន អំពីការដូរផ្លាស់នៅ មីយ៉ាន់ម៉ា គឺ សូម្បីតែមន្ត្រីផ្ទាល់របស់ ថែន សេន ក៏មានការភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះការដែលលោកប្រកាន់យកការកែទំរង់ដោយក្តីសាទរ។ គេនិយាយថា គឺផ្ទុយគ្នាអោយទាំងស្រុងទៅនឹង ថាន់ ស្វេ លោក ថែន សេន ត្រៀមខ្លួនជាស្រេចទទួលយកនូវការបរាជ័យរបស់របប និងនិយាយថា ប្រទេសត្រូវតែរៀនសូត្រពីប្រទេសផ្សេង។ ជនជាតិភូមាមួយចំនួនគិតថា ភាពស្មោះត្រង់របស់ ថែន សេន ចំពោះកងទ័ព ត្រូវបានកាត់បន្ថយច្រើន នៅពេលដែលគាត់ដោះឯកសណ្ឋានចេញ។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនៃប្រទេសមួយ ដែលទៅទស្សនកិច្ច (នៅមីយ៉ាន់ម៉ា) រាយការណ៍ថា ថែន សេន បានប្រាប់គាត់កាលពីឆ្នាំទៅថា វាយូរក្រែលហើយដែលគាត់បាននិយាយចុងក្រោយទៅកាន់ ថាន់ ស្វេ (ដែលគេនៅតែសន្មត់ថា ជាអ្នកញាក់ខ្សែនៅឡើយ)។
ស៊ូគ្យី អ្នកសម្រុះសម្រួល
យោងតាមមន្ត្រីមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន ពួកយោធានៅទីបំផុតក៏បានដឹងថា ជាមួយ ស៊ូគ្យី នៅក្នុងឆាកនយោបាយ ពួកគេមានសម្ព័ន្ធមិត្តប្រកបដោយសក្តានុពលបំផុត ក្នុងអន្តរកាលដោយសុខសាន្ត។ ដូចជា ដាឡៃ ឡាម៉ា នៅទីបេត៍ ស៊ូគ្យី អាចជាមនុស្សតែម្នាក់គត់នៅមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលមានភាពស្របច្បាប់ខាងសីលធម៌ ដើម្បីនឹងណែនាំប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា អោយទទួលយកនូវការកែទំរង់យឺតៗ និងមានគណនេយ្យភាពតិចតួច សំរាប់មេដឹកនាំជាអតីតយោធា។ តែ ក៏អាចថា មកពីដឹងថានេះជាឱកាសចុងក្រោយដើម្បីជួយប្រទេស ស៊ូគ្យី ក៏មានឆន្ទៈពិសេស ដើម្បីធ្វើការជាមួយ ថែន សេន ទោះបីមានការបន្តបំពាននៅតាមតំបន់ជនជាតិភាគតិចនានា នៃប្រទេស និងការដែលថា មានអ្នកទោសនយោបាយរាប់រយនាក់ស្ថិតនៅក្នុងពន្ធធនាគារនៅឡើយក៏ដោយ។
មេដឹកនាំជនជាតិភាគតិចខ្លះ បានទាំងចាប់ផ្តើមរិះគន់មេដឹកនាំប្រឆាំង ដែលពីមុនរកបន្ទោសមិនបាន ដោយព្រួយបារម្ភថា លោកស្រី មិនធ្វើដឹងធ្វើលឺចំពោះការវាយប្រហារ និងការរំលោភ ដោយកងទ័ព ប្រឆាំងក្រុមជនជាតិភាគតិច Kachin នៅភាគខាងជើង។ ស៊ូគ្យី ហាក់ដូចជាបានយល់ពីសេចក្តីត្រូវការធ្វើតុល្យកម្មរវាងគណនេយ្យភាព ជាមួយនឹងត្រូវធ្វើយ៉ាងណាអោយពួក ឧត្តមសេនីយ៍នៅក្នុងបន្ទាយ។ ថ្លែងទៅកាន់អ្នកស្តាប់ជាសាធារណៈ (ក្នុងនោះមានទាំង ក្រុមសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក the Council on Foreign Relations/CFR) ផង កាលពីឆ្នាំកន្លងទៅ ស៊ូគ្យី បានអំពាវនាវហើយអំពាវនាវទៀត អោយប្រទេសដកខ្លួនចេញពីអតីតកាល ដោយស្នើថា លោកស្រីនឹងមិនជំរុញអោយមានការកាត់ទោសអតីតមេដឹកនាំយោធាដោយតុលាការ ឬបណ្តឹងផ្លូវច្បាប់អ្វីឡើយ។
ទោះបីថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មពីលោកខាងលិច មិនមានប៉ះពាល់ដល់ទ្រព្យធនរបស់មេដឹកនាំយោធាកំពូលក៏ដោយ មន្ត្រីដែលមានវ័យនៅក្មេង និងមានការត្រេកត្រអាលចង់បានតិច មានការខកចិត្តច្បាស់ណាស់ ការដែលប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាធ្លាក់ទៅនៅក្រោយគេ ធៀបនឹងបណ្តាប្រទេសក្បែរខាង យោងតាមមន្ត្រីជាច្រើនអោយដឹងនៅក្នុងប្រទេស។ ប្រធានាធិបតី ថែន សេន បានទទួលសារភាពក្នុងសុន្ទរកថាជាសាធារណៈថា មីយ៉ាន់ម៉ា បាននៅក្រោយដាច់ឆ្ងាយគេក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ដែលជាការទទួលស្គាល់មួយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ពីការបរាជ័យនៃគោលនយោបាយពីអតីតកាល ដោយរបបយោធា។
ដូរផ្លាស់សន្សឹមៗ ជាវិធីល្អ, គិតគូរពិពិធកម្មដៃគូ
ដោយសារគ្រោះថ្នាក់ធំៗ ទាំងនេះ ការដូរផ្លាស់សន្សឹមៗ កើតមាននៅមីយ៉ាន់ម៉ា ទោះបីថាវា ធ្វើអោយតឹងទ្រូងដល់សកម្មជនជើងចាស់ជាច្រើន និងក្រុមបះបោរជនជាតិភាគតិចនានាក៏ដោយ ក៏អាចជាវិធីដែលល្អបំផុតនៃការកែទំរង់ដោយសន្តិវិធីដែរ។ រក្សា ស៊ូគ្យី អោយនៅជាស្នូលនៃដំណើការគឺជាការសំខាន់។ ស៊ូគ្យី គឺជាឥស្សរជន ដែលអាចដឹកនាំគំនិតផ្តើមទូទាំងប្រទេសបែបណាមួយ តាមរបៀប សន្និសីទ Panglong ឆ្នាំ ១៩៤៧ (ជាកិច្ចប្រជុំប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ នៅ Panglong ក្នុងរដ្ឋ Shan ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលមានការចូលរួមពីជនជាតិ Shan ជនជាតិ Kachin និងជនជាតិ Chin ក្នុងរបៀបវារៈដណ្តើមឯករាជពីអង់គ្លេស និងការរៀបចំអនាគត ភូមា ក្រោយឯករាជ ជាសាធារណរដ្ឋរួបរួម - ដកស្រង់បន្ថែមពី Wikipedia) និងដែលអាចរៀបរៀងបានជាកិច្ចព្រមព្រៀងស្វ័យភាពមួយចំនួន សំរាប់ក្រុមជនជាតិភាគតិចធំៗ នានា។
ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ដោយជំរុញពួកឧត្តមសេនីយ៍ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត អោយចូលនិវត្តន៍ ជាជាង ជំរុញភ្លាមៗ អោយមានគណនេយ្យភាព សំរាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មដ៏ច្រើនរបស់ពួកនេះ តួអង្គបរទេសទាំងឡាយ និងមេដឹកនាំស៊ីវិល មីយ៉ាន់ម៉ា អាចបង្កើតនូវស្ថេរភាពមួយបែប ដែលនឹងអនុញ្ញាតអោយប្រទេសទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីក្រុមហ៊ុន ម្ចាស់ជំនួយ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិមួយចំនួនធំ ដែលកំពុងរង់ចាំនឹងមាត់ទ្វារ ដោយសង្ឃឹមថានឹងចាយលុយមួយចំនួនធំនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។
បន្ថែមលើនេះទៀត ទិដ្ឋភាពនៃការមានទំនាក់ទំនងជិតស្និតជាមួយចិន ក្នុងពេលដែលមានការដាក់អោយឯកោកាន់តែខ្លាំងឡើងពីលោកខាងលិច អាចជាផ្កាភ្លើងដោយប្រយោលជួយ អោយមានដូរផ្លាស់នេះដែរ។ ឧត្តមសេនីយថ្នាក់ខ្ពស់ៗ ជាច្រើន មិនមានក្តីស្រឡាញ់អ្វីពិតប្រាកដចំពោះក្រុងប៉េកាំងទេ ព្រោះតែពួកគេបានវាយប្រយុទ្ធនឹងបក្សកុម្មុយនិស្តមីយ៉ាន់ម៉ាគាំទ្រដោយចិន ក្នុងពេលដែលពួកគេនៅជាមន្ត្រីយោធាក្មេងៗ កាលពីទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ និងដើមទសវត្ស ១៩៧។
មេដឹកនាំសព្វថ្ងៃរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា មានការព្រួយបារម្ភខ្លាំងណាស់អំពីការពឹងផ្អែកលើដៃគូជាយុទ្ធសាស្ត្រតែមួយ។ ការដាក់ចេញនូវការកែទំរង់ អាចនឹងជួយអោយពួកគេធ្វើពិពិធកម្មដៃគូ និងជៀសផុតពីការពឹងផ្អែកខ្លាំងពេកតែលើក្រុងប៉េកាំង។ នៅក្នុងសញ្ញាធំមួយនៃការដូរផ្លាស់ កាលពីឆ្នាំកន្លងទៅ រដ្ឋាភិបាលបានអោយមោឃភាពដល់គំរោងផ្តល់លុយដោយចិនធំមួយ គឺ ទំនប់វារីអគ្គិសនី Myitsone Dam នៅភាគខាងជើងមីយ៉ាន់ម៉ា។ ក្រោយមក រដ្ឋាភិបាល ហាក់ដូចជាបានត្រៀមខ្លួនជាស្រេច លើកពេល ឬអោយមោឃភាពគំរោងគាំទ្រដោយថៃធំមួយទៀត ហៅថា កំពង់ផែ Dawei។
ក្លាយជាដៃគូ សំរាប់ វ៉ាស៊ីនតោន?
ក្នុងប្រាំឆ្នាំកន្លងទៅ មីយ៉ាន់ម៉ា បានក្លាយខ្លួនកាន់តែមានសារសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រឡើង ចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រៅពីប្រេង និងឧស្ម័ន មីយ៉ាន់ម៉ា មានធនធានធម្មជាតិសំខាន់ៗ ផ្សេងទៀត និងអាចជាទីផ្សារថ្មីធំមួយសំរាប់ក្រុមហ៊ុនអាមេរិក។ ការគំរាមកំហែង ដោយ មានភស្តុតាង ដែលលេចចេញមកក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗ នេះ គឺការបង្ហាញថា របបមីយ៉ាន់ម៉ា អាច បាននាំចូលបច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរ និងកាំជ្រួច ពីកូរ៉េខាងជើង។ ជាងនេះទៀត ការកើនឡើងនូវជនភៀសខ្លួន ដោយសារ ការបះបោរជនជាតិភាគតិចមីយ៉ាន់ម៉ា ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗ នេះ ធ្វើអោយមានហានិភ័យអស្ថេរភាវូបនីយកម្មដល់តំបន់ព្រំដែនថៃ ឥណ្ឌា និងនីរតីនៃប្រទេសចិន។
ការមានស្ថេរភាពខ្លះ ក៏ផ្តល់អោយអ្នកត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ ក្នុងនោះមានទាំងអាមេរិកផង នូវកាលានុវត្តភាពល្អជាងមុន ដើម្បីនឹងសាកសួរមីយ៉ាន់ម៉ា ពីទីតាំងនុយក្លេអ៊ែរ ឬកាំជ្រួចណាខ្លះ ហើយកាត់បន្ថយ ឬបញ្ចប់វត្តមានកូរ៉េខាងជើងក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ការអូសបន្លាយពេលនៃតម្លាភាព មិនទាត់ចោលនូវលទ្ធភាពនៃការបង្កើតជាគណនេយ្យភាពតាមទំរង់ណាមួយ នៅពេលក្រោយទេ ប្រហែលជាអាចយកតាមគំរូ គណៈកម្មការការពិត និងសម្រុះសម្រួលរបស់ ទីម័រឡែស្ត ក៏បាន។ តែសំរាប់ពេលនេះ ការអោយសញ្ញាណាមួយ ដែលអាចទាញពួកឧត្តមសេនីយ៍ថ្នាក់ខ្ពស់ៗ អោយវិលចូលទៅនយោបាយវិញ វានឹងគ្រាន់តែពន្លិចឱកាសរបស់មីយ៉ាន់ម៉ា តែប៉ុណ្ណោះ ហើយរារាំងដល់ឆ្នាំនៃការកែទំរង់ មិនអោយរីកធំធាត់ទៅជាការកែទំរង់កាន់តែស៊ីជំរៅ។
លោកអ្នកអានជាទីមេត្រី ឃើញថាទស្សនៈពួកអ្នកវិភាគយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលពីមុនរត់មាត់តែនឹងពាក្យថា ដូរផ្លាស់របប ឬ Regime Change ពេលនេះ បែរជាស្រុះស្រួលបាននឹងគំនិតថា កងទ័ពមានអារម្មណ៍សុខសាន្តដើម្បីនឹងបន្ធួរការក្តាប់អំណាច។ ពិតណាស់ អ្នកនយោបាយនៃក្រុមប្រឆាំង បាននិយាយសម្រាលពីការទទួលខុសត្រូវចំពោះរឿងអតីតកាល ហើយបានលួងលោមគ្រប់ៗ គ្នាអោយសម្លឹងទៅអនាគត។ ដូចនេះ របៀបឈ្នះៗ នៅ មីយ៉ាន់ម៉ា ថ្វីត្បិតតែពួកឧត្តមសេនីយ៍ និងក្រុមគ្រួសារ អាចរក្សាឡានទំនើប Ferraris ក៏ដោយ ក៏ទាំងអស់គ្នាមើលឃើញថា សន្តិភាព នឹងត្រូវកើតមានសំខាន់ជាងយុត្តិធម៌។ តើគេកំពុងសិក្សា និងសរសើរដោយមិនចំពោះពីការអនុវត្តនយោបាយឈ្នះៗ ក្នុងទំនាក់ទំនងជាអន្តរអាស្រ័យរវាងម្ខាងសន្តិភាព និងម្ខាងទៀតយុត្តិធម៌ តាមរបៀបកម្ពុជាឬ? យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ ដល់ពេលដែលមហាអំណាចខ្លះដឹងថា នេះជាតម្លៃពិតនៃការដូរផ្លាស់មួយ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៕
