ហៀល វែលឌី
ថ្មីៗ នេះ Ernest Z. Bower នៃមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិ (CSIS) បានធ្វើការវិភាគអំពី ផ្លូវដើរសំរាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ តែដែលស្មេរឃើញថាជាការពិនិត្យទូទៅមួយពីដំណើរវិលចូល និងបោះស្នឹងនៅអាស៊ី ក្នុងបរិបទនៃការហក់ឡើងខាងសេដ្ឋកិច្ច និងការសំរេចនូវផែនការចិញ្ចឹមសន្តិសុខថាមពល តាមផ្លូវការទូត និងការបកស្រាយដោយលោកខាងលិចពីការបង្ការដោយមធ្យោបាយយោធារបស់ចិន។ ការវិលទៅចាក់រឹសនៅអាស៊ី ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក និយាយជារួម តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និយាយដោយឡែក នៅជាមូលបទនៃការពិភាក្សា និងពិចារណាដោយក្រុមសិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រជាច្រើន ដែលស្មេរសូមលើកយកភាគផ្សំគ្នានៃការវិភាគទាំងនោះ មកជំរាបជូន បន្ថែមលើអត្ថបទដែលបានជំរាបជូនពីមុន។
អស់កាលជាងពីរសប្តាហ៍ (គិតត្រឹមថ្ងៃ ២ កុម្ភៈ) រដ្ឋមន្ត្រីការពារប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក Leon Panetta និងមន្ត្រីសំខាន់ៗ របស់គាត់ ក្នុងនោះមានឧត្តមនាវីឯក Robert Willard មេបញ្ជាការនៃ បញ្ជការប៉ាស៊ីហ្វិកសហរដ្ឋអាមេរិក បានពន្យល់លំអិតយ៉ាងសកម្ម ពីការប្រកាសថ្ងៃ ០៥ មករា របស់ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា អំពីថវិកាការពារប្រទេសថ្មី និងផលប៉ះពាល់សំរាប់តំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក។ សមភាគីអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ ចង់យល់អោយបានច្បាស់ពីចេទនារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីអោយប្រទេសទាំងនេះអាចវាស់ស្ទង់បាននូវការឆ្លើយតបរបស់ចិន និងអាចបកប្រែផែនការរួមជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក អោយក្លាយជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍នយោបាយក្នុងប្រទេសរៀងៗ ខ្លួន។
តាមពិតទៅ ការវិលត្រឡប់ទៅតាំងវត្តមាននៅអាស៊ី គឺជាអាទិភាពតាំងពីដំបូងដៃនៃរដ្ឋបាល អូបាម៉ា ដោយសារតែប្រមុខនៃរដ្ឋបាលនេះ ដឹងថា ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកក្នុងសតវត្សទី ២១ នឹងត្រូវតាក់តែងនៅក្នុងតំបន់អាស៊ី។ តំបន់នេះ នឹងមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចធ្វើអោយមានការប្រែប្រួល នៅលើផែនដី។ ទីក្រុងជាច្រើននៃតំបន់នឹងក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសកលខាងពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌។ ពេលដែលមនុស្សកាន់តែច្រើន នៅទូទាំងតំបន់មានលទ្ធភាពទទួលបានការសិក្សា និងកាលានុវត្តភាព តំបន់នឹងបានឃើញនូវជំនាន់មនុស្សថ្មី និងមេដឹកនាំកំរិតសកលថ្មី ក្នុងធុរកិច្ច និងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា នយោបាយ និងសិល្បៈ។
ការចូលរួមគ្រប់ទិដ្ឋភាព
ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេដរិក ចាត់វិធានការណ៍នានា ដើម្បីអនុវត្តការសន្យាជាគោលនយោបាយបោះស្នឹងនៅអាស៊ី របស់ អូបាម៉ា អ្នករៀបរៀងគោលនយោបាយសហរដ្ឋអាមេរិក គួរតែវិនិយោគពេលវេលាអោយបានគ្រប់គ្រាន់ ពន្យល់សហសេវិកនៅទូទាំងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ស្តីពីចេទនារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។
ដោយធ្វើដូចនោះ វានឹងមានសារសំខាន់ដើម្បីនឹងចង្អុលបង្ហាញថា វត្តមានសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានលើកកំពស់ឡើងនៅក្នុងតំបន់ ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយមួយ គិតចូលនូវការចូលពាក់ព័ន្ធដ៏មាំមួនក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។ និយាយបានម្យ៉ាងទៀតថា សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវតែច្បាស់ថា យុទ្ធសាស្ត្រអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិករបស់ខ្លួន មិនមែនជាអភិក្រមដែលត្រួតត្រាដោយសន្តិសុខទេ តែ ជាការប្តេជ្ញាមួយទូលំទូលាយ និងយូរអង្វែង។
សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងតែសង្កត់ធ្ងន់ឡើងវិញ នូវការប្តេជ្ញាយូរអង្វែងខាងសន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ច ចំពោះតំបន់ និងបន្ថែមជាការយកចិត្តទុកដាក់នយោបាយថ្មី ដោយលោកស្រី រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស សហរដ្ឋអាមេរិក បានថ្លែងកាលពីថ្ងៃ ២៨ តុលា ២០១១ ថា “នៅគ្រប់ទិសទីដែលយើងទៅ យើងនឹងជំរុញគោលដៅធំមួយ គឺធ្វើអោយមានចីរភាព និងពង្រឹងការដឹកនាំរបស់ អាមេរិក នៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយក៏ដើម្បីធ្វើអោយប្រសើឡើងនូវសន្តិសុខ លើកកំពស់ វិបុលភាព និងជំរុញតម្លៃរបស់យើង។
ពិតជាដូចលោកស្រី ហៀឡារី គ្លីនតុន មានប្រសាសន៍មែន សកម្មភាពដ៏មមាញឹកនៃមន្ត្រីសហរដ្ឋអាមេរិក ទាំងក្នុងនីតិប្រតិបត្តិ និងនីតិបញ្ញត្តិ មានលក្ខណៈសកម្មនាំមុខគួរអោយកត់សំគាល់ មិនថានៅទីណានៃអាស៊ីឡើយ។ មនុស្សពូកែៗ ខាងការទូតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក តាំងពីមន្ត្រីថ្នាក់ខ្ពស់ អ្នកជំនាញខាងការងារអភិវឌ្ឍន៍ ក៏ដូចជាបញ្ហាធំៗ ជាច្រើនទៀត ត្រូវបានបញ្ជូនទៅគ្រប់កៀនកោះនៃតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក រាប់ទាំងមកកម្ពុជាផង។ ដោយធ្វើដូចនេះ សហរដ្ឋអាមេរិក ពិតជាបញ្ជាក់ថា បានពន្លឿន និងពង្រីកទំហំនៃការចូលរួមក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពរបស់ខ្លួនក្នុងតំបន់ ទាំងជាមួយប្រទេសដៃគូ ទាំងជាមួយប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏ដូចជាប្រជាជនខ្លួនឯងផ្ទាល់តែម្តង។
តុល្យភាពជាកូនសោរ
តុល្យភាព ជាធាតុផ្សំសំខាន់បំផុតក្នុងរឿងនេះ។ បើសិនជាបណ្តាប្រទេសអាស៊ីទាំងឡាយ មិនមានទំនុកចិត្តថា សហរដ្ឋអាមេរិកមានចេទនាបង្កើតជាវិធាននៃការប្រកួតប្រជែងសេដ្ឋកិច្ចទេ ប្រទេសទាំងនោះនឹងមិនទទួលយកទិដ្ឋភាពសន្តិសុខនៃ “ការបោះស្នឹង” ក្នុងតំបន់ទេ។
សកម្មភាពជាក់លាក់ទាំងឡាយ ក្នុងន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងគិតចូលនូវកត្តាដូចតទៅ (ក) បន្តវឌ្ឈនាការ និងការយកចិត្តទុកដាក់កំរិតមេដឹកនាំលើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ពិសេសការចរចាភាពជាដៃគូទូទាំងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក (ខ) ពន្យល់ប្រជាជនអាមេរិកអំពីការរួមចំណែកនៃពាណិជ្ជកម្មអាស៊ីចំពោះការងើបឡើងវិញនៃសេដ្ឋកិច្ចសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ដូចជាកំណើនយូរអង្វែង (គ) ទទួលស្វាគមន៍ការវិនិយោគពីអាស៊ី (ឃ) បង្ហាញនូវឆន្ទៈពិភាក្សាដោះស្រាយបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ នៅកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា និង (ង) រៀបចំអោយមានជាបេសកកម្មធុរៈកិច្ច ថ្នាក់ប្រធានាធិបតី និង/ឬ ថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រី ដោយមន្ត្រីជាប្រធានប្រតិបត្តិ (CEO) របស់សហរដ្ឋអាមេរិកទៅកាន់តំបន់។
ការយល់ពីការជាប់ទាក់ទងគ្នាទាំងនេះ និងការពង្រីកនូវរឿងដែលត្រូវពិភាក្សានៃមន្ត្រីសហរដ្ឋអាមេរិក ជាការសំខាន់ ហើយត្រូវតែក្លាយជាសម្លេងនៃកែទម្រង់ដែលគាំទ្រដោយសកម្មភាព។
ការធានាអំពីចិន
អាស៊ីអាគ្នេយ៍ត្រូវការសហរដ្ឋអាមេរិក អោយបង្ហាញច្បាស់ពីចេទនារបស់ខ្លួន។ តំបន់ត្រូវការយល់អោយបានថា គោលដៅចុងក្រោយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក គឺការមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយចិន។ យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ធំមានប្រសិទ្ធិភាព និងចីរភាព សំរាប់សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវតែមានគោលដៅឆ្ពោះទៅធ្វើអោយចិនជឿទុកចិត្តថា ខ្លួនអាចដោះស្រាយបានគោលបំណង ស្វែងរកសន្តិសុខថាមពល ស្បៀងអាហារ និងទឹក ហើយអាចធ្វើវិត្ថារកម្មការខ្លាំងពូកែខាងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួននៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃសន្តិសុខ និងពាណិជ្ជកម្មតំបន់។
តំបន់នៅមានការព្រួយបារម្ភ ពីព្រោះមិនដឹងថាចិនចង់បានអ្វី។ តំបន់មិនដឹងថា តើក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សខាងមុខ ចិន នឹងកំណត់ថាខ្លួនជាអ្វី។ អំណាច និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានស្វាគមន៍ តែការប្រើសាច់ដុំរកបានថ្មី ដើម្បីកំណត់អធិបតេយ្យភាព ក្នុងតំបន់មានទំនាស់ ដូចជា សមុទ្រចិនភាគខាងត្បូង តំបន់ព្រំដែនចិន/ឥណ្ឌា និងទីដ៏ទៃទៀត បានធ្វើអោយប្រទេសជិតខាងចិនមានការប្រុងប្រយ័ត្ន។
សម្លឹងមើលទៅអន្តរកាលនៃការដូរផ្លាស់អ្នកដឹកនាំរបស់ចិនឆ្នាំនេះ សូម្បីតែអ្នកជំនាញបំផុតនៃកិច្ចការចិន មិនអាចនិយាយអោយប្រាកដបានទេថា តើធាតុអ្វីខ្លះ ដែលនឹងកំណត់ពីស្ថានភាពថ្មីរបស់ប្រទេសក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ និងហួសពីនោះ។ ជាប្រតិមតិ ខណៈដែលភាពមិនច្បាស់លាស់នៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍អំពីចិន បានជំរុញប្រទេសនានាអោយលើកទឹកចិត្តតួនាទីសកម្មមុនច្រើនឡើង នៃសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងតំបន់ វាក៏បង្កើនការព្រួយបារម្ភនៃប្រទេសអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ថា ការវិលចូលមកពាក់ព័ន្ធជាថ្មីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវបានយល់ និងបកស្រាយថា ជាការប្រឹងប្រែងដើម្បីរារាំង ឬប្រឆាំងចិន។
អាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ ពេលនេះទទួលបាននូវទំនុកចិត្តថា សហរដ្ឋអាមេរិក មិនស្ថិតក្នុងស្ថានភាពលិចស្រឹមទៅខាងសេដ្ឋកិច្ចទេ។ សញ្ញានៃការងើបឡើងវិញបានជំរុញមេដឹកនាំ និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយថា ទំរង់សហរដ្ឋអាមេរិក បន្តធ្វើការបាន និងធ្វើអោយមានលទ្ធផល។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការភ័យខ្លាចនៃសហវិជិតរាជ្យ (ក្នុង ច្បាប់អន្តរជាតិ ពាក្យ សហវិជិតរាជ្យ ឬ condominium មានន័យថា ជាដែននយោបាយ ដែលក្នុង ឬពីលើនោះអំណាចអធិបតេយ្យពីរ ឬច្រើន យល់ព្រមចែករំលែកការត្រួតត្រាស្មើគ្នា តែអនុវត្តសិទ្ធិរួមគ្នា ដោយមិនបែងចែកជាតំបន់ជាតិឡើយ - ដកស្រង់ពី Wikipedia) រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន ឬហៅថា មហាយក្សពីរ (G-2) ក៏ត្រូវតែលែងអោយមានតទៅទៀត។
សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន បានធ្វើអោយធម្មតាឡើងវិញ និងសេ្ថរភាវូបនីយកម្មនូវទំនាក់ទំនងរវាងគ្នា តែអាចឃើញច្បាស់ថា ប្រទេសទាំងពីរនៅមិន ទាន់ស៊ីសង្វាក់គ្នាលើឧត្តមានុភាពនៃបញ្ហាសកលនានា។ អ្វីដែលគ្មានប្រទេសណាមួយនៅ អាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ចង់បានគឺ ការប្រកួតប្រជែងដោយត្រង់ៗ ក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ថ្មី រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ ជាសំណាងល្អ ទាំងក្រុងប៉េកាំង ទាំងវ៉ាស៊ីនតោន ហាក់ដូចជាព្រមព្រៀងគ្នា លើចំណុចនេះ។
ពីចំណែកខ្លួន សហរដ្ឋអាមេរិកអះអាងថា បានចាត់វិធានការណ៍មួយចំនួន ពង្រឹងចំណងទាក់ទងជាមួយអាស៊ាន ប្រធានាធិបតី អូបាម៉ា បានចូលពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ជាមួយមេដឹកនាំអាស៊ាន ដែលបង្ហាញពីការមានចេទនាយ៉ាងហ្មត់ចត់ ហើយក៏មានការលើកយកទៅពិភាក្សាក្នុងវេទិកាតំបន់អាស៊ាន អំពីបញ្ហាកូរ៉េខាងជើង និងសមុទ្រចិនភាគខាងត្បូងផងដែរ។
ទំនាក់ទំនង តែមិនមានមូលដ្ឋាន(យោធា)ទេ
ការជជែកត្រង់ទៅត្រង់មក និងធ្វើតាមអ្វីដែលបាននិយាយ ជារូបមន្តស្នៀតឈ្នះសំរាប់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ជាយុទ្ធសាស្ត្រ សហរដ្ឋអាមេរិក ត្រូវបន្តធ្វើអោយស៊ីជំរៅទំនាក់ទំនងទាំងឡាយ ជុំវិញអាស៊ី។ សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវតែស្តាប់ និងយល់ថា ដៃគូចាស់ពីដើមរឿងមក និងដៃគូថ្មី ចង់បាន និងត្រូវការអ្វី។ ស្ថានភាពនេះ ត្រូវបានឆ្លុះអោយឃើញក្នុងអភិក្រមការពារថ្មីនៅអាស៊ី។ ឧត្តមនាវី Willard និយាយថា ការផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់គឺ សំដៅលើ “ទំនាក់ទំនង មិនមែនមូលដ្ឋាន (យោធា)” ជាការបញ្ជាក់ពីដានជើងសហរដ្ឋអាមេរិកកំរិតស្រាល តែមាននៅគ្រប់ទិសទីក្នុងអាស៊ី។
ក្នុងន័យនេះ ឃើញថា ការវិភាគរបស់ក្រុមពិចារណាយុទ្ធសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក និង ការសំដែងមតិតាមរយៈសម្តី នៃប្រមុខការទូតសហរដ្ឋអាមេរិក ហាក់ដូចជាមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាដែរ ដោយលោកស្រីលើកឡើងថា៖ “យើងចង់អោយមានការដឹកនាំរបស់អាមេរិក នៅក្នុងកំ ណើនសេដ្ឋកិច្ច សន្តិសុខតំបន់ និងការរក្សានូវតម្លៃ។
សំរាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច អាស៊ី នៅតែចង់បាន អាមេរិក ជាដៃគូដែលមានសុទិដ្ឋិនិយម ចូលពាក់ព័ន្ធ បើកទូលាយ និងច្នៃប្រឌិត ក្នុងប្រតិសកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងហិរញ្ញវត្ថុ ដែលកំពុងតែរីក បំព្រង។ យ៉ាងណាមិញ អ្នកវិភាគយុទ្ធសាស្ត្រនានា ក៏យកតម្រុយនៃការគិត និងធ្វើបទបង្ហាញរបស់ស្មេរកាលពីឆ្នាំ ១៩៩៤ អំពីករណីកម្ពុជា មកសំអាងដែរថា វឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ចអាចនឹងមានចីរភាពទៅបាន វាអាស្រ័យលើការវិនិយោគគត់មត់ក្នុងស្ថេរភាព និងសន្តិសុខ ដែលសហរដ្ឋអាមេរិក នឹងបន្តវិនិយោគតទៅទៀត។ ស្តាប់មើលផង បើសហរដ្ឋអាមេរិក នៅឯក្រៅតំបន់ ត្រូវមកវិនិយោគលើស្ថេរភាព និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ី ដើម្បីវឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ច ហេតុអ្វី ក៏ កម្ពុជា មិនអាចវិនិយោគលើស្ថេរភាព និងសន្តិសុខ ដើម្បីវឌ្ឍនភាព និងសន្តិភាពរបស់ខ្លួន?
នោះជា អភិក្រមមួយឈ្លាសវៃ និងចីរភាព បើសិនជាត្រូវបានអនុវត្តត្រឹមត្រូវ និងប្រកបដោយសង្គតភាព។ អាស៊ី ប្រហែលជាអាចនឹងបានឃើញនូវវត្តមានថ្មីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក “នៅឯជើងមេឃ” ក្នុងទសវត្សខាងមុខៗ ដែល ចែករំលែកមធ្យោបាយនានា សង្កត់ធ្ងន់ពីប្រតិបត្តិការរវាងគ្នា ការធ្វើសមយុទ្ធរួមគ្នា ហើយដែលសំខាន់ការផ្តល់ជាទំនិញសាធារណៈទាំងឡាយ ដូចជា ជំនួយមនុស្សធម៌ និងជំនួយសង្គ្រោះ។ ជាការរំពឹងទុក ការប្រឹងប្រែងនេះមិនគ្រាន់តែរាប់ចូលនូវសម្ព័ន្ធមិត្តដែលមានសន្ធិសញ្ញានឹងគ្នា ដូចជាអូស្ត្រាលី ហ្វីលីពីន និងជប៉ុន ប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏ត្រូវបានពង្រីកដល់ទៅសិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី វៀតណាម និងអាចថាទាំង ឥណ្ឌូនេស៊ី មួយទៀត នៅពេលអនាគត។
គោលដៅចុងក្រោយ គឺទាញអោយចិនចូលរួមក្នុងការប្រឹងប្រែងទាំងនេះ។ កម្រិតសំគាល់សំខាន់ គឺការដែលឃើញថា ចិននឹងទទួលយកនូវការអញ្ជើញ ដែលបានស្នើទៅជាច្រើនលើកច្រើនសារ កាលពីដើមរៀងមក អោយចូលរួមក្នុងសមយុទ្ធតំបន់ដូចជា Cobra Gold ជាដើម។ កសាងទំនុកចិត្តគ្នា និងពង្រីកទំនាក់ទំនងជាមួយផ្នែកយោធាចិន គឺជាគោលដៅយូរអង្វែងសំរាប់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ការធ្វើបែបនោះ នឹងដាក់អោយដៃគូទាំងឡាយនៅអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ មានការស្ងប់អារម្មណ៍ និងផ្តល់ជាលទ្ធភាពមានចំណេញទ្វេ ទាំងសន្តិភាព ទាំងវិបុលភាព ក្នុងតំបន់ដែលប្រកបដោយឋាមវ័ន្តបំផុតនៃពិភពលោក។
គ្មានអ្វីសង្ស័យទេ ពីមហិច្ឆិតានៃការវិលមកចាក់រឹសជាថ្មីនៅអាស៊ី របស់សហរដ្ឋអាមេរិក នៅពេលដែលលោកអ្នកស្តាប់ការអះអាងដូចតទៅរបស់លោកស្រីរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ហៀឡារី គ្លីនតុន៖ “នៅពេលចាប់ផ្តើមទស្សនកិច្ចទៅកាន់អាស៊ីលើកទី ៦ របស់ខ្ញុំ ក្នុងនាមជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ខ្ញុំមានសុទិដ្ខិនិយម និងទំនុកចិត្តពីអនាគតរបស់អាស៊ី ហើយក៏័មានសុទិដ្ឋិនិយម និងទំនុកចិត្តអំពីអនាគតរបស់អាមេរិកដែរ។ លើសពីនេះ គឺមានសុទិដ្ឋិនិយម និងទំនុកចិត្ត អំពីអ្វីដែលបណ្តាប្រទេសទាំងឡាយក្នុងតំបន់អាចធ្វើរួមគ្នាជាមួយ ការដឹកនាំរបស់អាមេរិក ក្នុងឆ្នាំខាងមុខ។
សហរដ្ឋអាមេរិក វាយតម្លៃថា សម្ព័ន្ធភាពជាមួយជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង អូស្ត្រាលី ថៃ និងហ្វីលីពីន ជាផែនគ្រឹះនៃការចូលពាក់ព័ន្ធជាយុទ្ធសាស្ត្រ ពិសេសដោយបានថែរក្សាសន្តិភាព និងសន្តិសុខតំបន់អស់ពាក់កណ្តាលសតវត្សមកហើយៗ ក៏បានគាំទ្រអោយមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់គួរអោយកត់សំគាល់ដែរ។ សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងធ្វើការ មិនមែនគ្រាន់តែដើម្បី ថែរក្សា តែធ្វើបច្ចុប្បន្នកម្មថែមទៀត ដើម្បីអោយសម្ព័ន្ធភាពនោះមានប្រសិទ្ធិភាពក្នុងបរិបទនៃពិភពលោកមួយដែលមានការផ្លាស់ប្តូរ។
ហួសពីសម្ព័ន្ធមិត្ត សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងតែពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសដៃគូថ្មី។ ឥណ្ឌូនេស៊ី កាលពីឆ្នាំ ២០១១ បានដើរតួនាទីនាំមុខក្នុងតំបន់ ពិសេសក្នុងស្ថាប័នតំបន់នានា ដូចជា វេនប្រធានអាស៊ានជាដើម ដែលជាអ្នករៀបចំផងដែរនូវកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា។ ខណៈដែលនៅឆ្នាំ ២០១២ នេះ កម្ពុជា ដឹកនាំអាស៊ាន វាក៏មានការនិយាយជាហូរហែរ និងការសម្របសម្រួលខាងការទូតរួចទៅហើយពីសំណាក់ប្រទេសពាក់ព័ន្ធនានា។ មានសេចក្តីរាយការណ៍រួចហើយ ពីការដែលថា ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា នឹងអាចមកជាន់ដីកម្ពុជា សំរាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា។
លោកស្រី ហៀឡារី គ្លីនតុន បានថ្លែងកាលពីឆ្នាំកន្លងទៅថា ទំនាក់ទំនងរវាងចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក មានភាពស្មុគ្រស្មាញ និងមានផលវិបាកធំធេងណាស់ ហើយ “សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងប្រឹងប្រែងកែកុនវា។ លោកស្រីថា “មានអ្នកខ្លះ ក្នុងប្រទេសទាំងពីរ គិតថា ផលប្រយោជន៍ចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក មិនចូលគ្នាទេ។ ពួកគេធ្វើវិធីបូកដកស្មើសូន្យ សំរាប់ទំនាក់ទំនងនេះ។ មានន័យថា បើមួយជោគជ័យ មួយទៀតត្រូវតែបរាជ័យ។ តែនោះ មិនមែនជាទស្សនៈរបស់យើងទេ។ ក្នុងសតវត្សទី ២១ មិនមែនជាផលប្រយោជន៍អ្នកណាទាំងអស់ដែល សម្លឹងឃើញថា សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន មើលគ្នាក្នុងនាមជាសត្រូវ”
លោកស្រីបន្តថា “យើងកំពុងតែត្រាយផ្លូវអោយមានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមាន សហប្រតិបត្តិការ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ ស្តាប់តាមសម្តីនេះ មានហេតុផលអ្វី ដែលប្រទេសឯទៀត ត្រូវតែបើ មិនទៅតាមចិន ត្រូវទៅតាមសហរដ្ឋអាមេរិក ឬត្រូវរើសណាមួយក្នុងចំណោមមហាអំណាចទាំងពីរ?
ចំណាយការពារ របស់ សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន
ងាកទៅបញ្ហាថវិកាការពារប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ កាលពីថ្ងៃ ១៣ កុម្ភៈ រដ្ឋមន្ត្រីការពារប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក Leon Panetta បានការពារការកាត់បន្ថយថវិកាការពារ អោយនៅត្រឹម៦១៤ ពាន់លានដុល្លារ ដើម្បីប្រាប់ទៅសភាថា ជាការបង្ហាញថារដ្ឋបាលម៉ឺងម៉ាត់ដើម្បីកាត់បន្ថយឱនភាពថវិកា។ ថវិកាការពារ ដែលបានស្នើសុំសំរាប់ឆ្នាំសារពើពន្ធ ចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃ ០១ តុលា គិតចូលនូវការចំណាយជាមូលដ្ឋាន មាន ៥២៥.៤ ពាន់លានដុល្លារ និង ៨៨.៥ ពាន់លានដុល្លារ សំរាប់ប្រតិបត្តិការនៅអាហ្វកានីស្ថាន និងអ៊ីរ៉ាក់។ គិតជារួម ថវិកាមានទំហំ ៣២ ពាន់លានដុល្លារតិចជាងថវិកាឆ្នាំនេះ។
មិនមែនជាការប្រៀបធៀបអ្វីទេ តែចង់អោយលោកអ្នកអានបានជ្រាបថា ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ ថ្ងៃ ១៤ កុម្ភៈ ២០១២ នេះ មានសេចក្តីរាយការណ៍តាមកាសែត The Economic Times ថាថវិកាការពារប្រទេសរបស់ចិន នឹងមានចំណួនពីរដងកើនឡើង ក្នុងរវាងឆ្នាំ ២០១១ និង ២០១។ ផ្អែកតាមតួលេខនៃក្រុមស្រាវជ្រាវសកល IHS កាសែតអះអាងថា ថវិកាការពាររបស់ចិន ស្ថិតនៅត្រឹម ១១៩.៨ ពាន់លានដុល្លារកាលពីឆ្នាំកន្លងទៅ និងអាចឡើងដល់ ២៣៨.២ ពាន់លានដុល្លារ នៅឆ្នាំ ២០១៥៕
