ហៀល វែលឌី
លោកអ្នកអានជាទីមេត្រី ក្នុងការពិនិត្យមើលជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយ អ្នកវិភាគនៃក្រុមសិក្សាស្រាវជ្រាវអាស៊ីខាងត្បូង B. Raman បានអះអាងថា ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ខណៈដែលខិតទៅជិតការចប់អាណត្តិដឹកនាំទីមួយ បានស្វះស្វែងផ្តល់នូវការយកចិត្តទុកដាក់ថ្មីពីរ ក្នុងគោលនយោបាយការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ចំពោះទ្វីបអាស៊ី។ ទីមួយ ការបង្ហាញដោយចំហរ និងមិនលាក់លៀមពីការបារម្ភរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចំពោះសមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ច និងយោធារបស់ចិន ដែលចេះតែកើនឡើង និងទីពីរ ការប្តេជ្ញារបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីនឹងរក្សា ក៏ដូចជា ពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ដើម្បីការពារផលប្រោយោជន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន និងសម្ព័ន្ធមិត្ត និងមិត្តក្នុងតំបន់ ក្នុងនោះមានអាស៊ានផងដែរ។
ការស្វះស្វែងរកឧត្តមភាពភាពក្នុងទំនាក់ទំនង ដែលអ្នកវិភាគនយោបាយវ៉ាស៊ីនតោនអះអាងថា “បែបបថ្មី” ក្នុងទ្វីបអាស៊ី នឹងត្រូវលើកមកជំរាបជូននៅពេលក្រោយ។ តទៅនេះ គឺជាការពិនិត្យមើលក្នុងជ្រុងពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ច នៃយុទ្ធសាស្ត្រវិលចូលអាស៊ី ឬតាមរយៈនោះបោះស្នឹងនៅអាស៊ានរបស់ Ernest Bower នៃមជ្ឈមណ្ឌលសំរាប់សិក្សាយុទ្ធសាស្ត្រ និងអន្តរជាតិ (CSIS) នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ពិចារណា និងលើកជាជំរើស សំរាប់អ្នកធ្វើសេចក្តីសំរេចចិត្តខាងនយោបាយនៅវ៉ាស៊ីនតោន។
បាត់បង់ចំណែកទីផ្សារ និងពាណិជ្ជកម្ម
ពេលនេះ អាស៊ីជាជំរកសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកជាង ៥០% ដែលលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យរំពឹងទុកយូរមកហើយ ត្រូវបានជំរុញមួយចំណែកធំដោយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចលឿនស្លេវ និងធ្វើអោយស្រឡាំងកាំងរបស់ចិន ក៏ដូចជាការដើរហួសប្រទេសជប៉ុន ក្នុងថានៈជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីពីរ នៃផែនដី។ ថាមភាពអាស៊ី កំពុងតែធ្វើអោយមានការកែប្រែពិភពលោក ស្ថាប័ននានា និងយុទ្ធសាស្ត្ររបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Hillary Clinton បានពណ៌នាការប្រែប្រួលសំរាប់អាស៊ីថាជា ស្នូលនៃយុទ្ធសាស្ត្រមួយ។
ខណៈដែលយុទ្ធសាស្ត្រគោលនយោបាយការបរទេស និងការដឹកនាំខាងសន្តិសុខរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក បង្វែការយកចិត្តទុកដាក់ភ្លាមៗ ចំពោះអាស៊ី មានកិច្ចការជាច្រើនដែលចាំបាច់ត្រូវ ធ្វើ ហើយក៏ជាបន្ទាន់ផង។ រឿងមួយដែលពិសេសនោះគឺ ករណីពាណិជ្ជកម្ម។
សហរដ្ឋអាមេរិកបានបាត់បង់ទីតាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ក្នុងទសវត្សកន្លងទៅ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ សហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតរបស់អាស៊ាន ដោយមានទំហំពាណិជ្ជកម្មសរុប តម្លៃ ១៩២ ពាន់លានដុល្លារ។ សព្វថ្ងៃ ចិន ដែលពីដើមទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ជាដៃគូមិនសំខាន់សំរាប់អាស៊ាន គឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតនៃតំបន់ ដោយពាណិជ្ជកម្មទ្វេទិសមានទំហំ ២៩៣ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០១។
ក្នុងរយៈកាល ១០ ឆ្នាំកន្លងទៅ អាស៊ាន មានការភ្ជាប់កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTAs) ជាមួយចិន ជប៉ុន កូរ៉េ អូស្ត្រាលី នូហ្ស៊ីឡឹន និងឥណ្ឌា។ សហរដ្ឋអាមេរិក មានតែ FTA មួយប៉ុណ្ណោះជាមួយ (ប្រទេសសមាជិកក្នុង) អាស៊ាន គឺជាមួយសឹង្ហបុរី។ ជាលទ្ធផល គឺការធ្លាក់ចុះនូវចំណែកទីផ្សារ និងវត្តមានក្នុងទីផ្សារដែលកំពុងរីកចំរើនលឿនបំផុត និងមានថាមភាពបំផុត នៃពិភពលោក។ មិនមានអ្វីត្រូវសង្ស័យទេ ដែលកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសហរដ្ឋអាមេរិករងគ្រោះ។ ការធ្វើព្រងើយកន្តើយ និងមិនអើពើពីអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍ បានធ្វើអោយសហរដ្ឋអាមេរិកបាត់បង់ការងារ កំណើន និងឥទ្ធិពល។
បោះស្នឹងក្នុងតំបន់ឡើងវិញ
យោងលើហេតុផលទាំងនេះ គណៈកម្មការយុទ្ធសាស្ត្រ CSIS សហរដ្ឋអាមេរិក និងអាស៊ាន បានធ្វើអនុសាសន៍ថា រដ្ឋបាលអូបាម៉ា ត្រូវបោះស្នឹងក្នុងតំបន់នេះ ពេលដែលប្រធានាធិបតី អូបាម៉ា ធ្វើដំណើរទៅកាន់ឥណ្ឌូនេស៊ី សំរាប់ការប្រជុំមេដឹកនាំសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាស៊ាន លើកទីបី និងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ហើយប្រាប់តំបន់ថា សហរដ្ឋអាមេរិក ចង់ធ្វើការចរចា អោយមាន FTA រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាស៊ានមួយ។ សញ្ញានេះ នឹងអោយជាសូរខ្ទ័រខ្ទា នៅតាមរដ្ឋធានីនានានៅក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វានឹងបង្ហាញថា សហរដ្ឋអាមេរិក វិលមកវិញហើយ វិលដោយហ្មឺងម៉ាត់ និងប្តេជ្ញាអះអាងយកមកវិញនូវតួនាទីរបស់ខ្លួន ជាមេដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ចនៅអាស៊ីភាគអាគ្នេយ៍។
មានការប្រកួតប្រជែងជាក់ស្តែងមួយ កំពុងតែកើតមាន ដើម្បីនឹង កំណត់ថាតើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីនឹងដំណើរការទៅដូចម្តេច។ ការភ្នាល់នេះ មិនងាយប៉ុន្មានទេ។ ទំរង់ដែលឈ្នះនឹងកំណត់ពីស្តង់ដា និងវិធាន។ វាក៏នឹងកំណត់ពីសង្វាក់នៃពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគ ក៏ដូចជាគាំទ្រការប្រកាន់យកជំហរ ឬមួយពាណិជ្ជកម្មសេរីសកល ឬមួយវិលទៅតំបន់និយម និងជាតិនិយមវិញ។ ប្រទេសណាហើយដែលនៅក្រៅរចនាសម្ព័ន្ធធំ នឹងទទួលផលជាកំណើនយឺត ហើយប្រឈមមុខនឹងការប្រកួតប្រជែងតឹងតែងមិនលែងទេ ដើម្បីនឹងបានចូលពាក់ព័ន្ធដោយសារជាអ្នកនៅក្រៅរចនាសម្ព័ន្ធ។
ទំរង់នៃការប្រកួតប្រជែងពីរនោះ គឺ ភាពជាដៃគូទូទាំងប៉ាស៊ីហ្វិក ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក (Trans-Pacific Partnership /TPP) និង អាស៊ានបូកបី ដឹកនាំដោយចិន ឬអាស៊ាន បូកចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង។ ការប្រកួតប្រជែងដើម្បីសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចជាការល្អសំរាប់អាស៊ី។ វាអាចនឹងជួយសំរួចនូវអារម្មណ៍ដឹងពីភាពបន្ទាន់សំរាប់រដ្ឋាភិបាលទាំងឡាយ អោយកាន់តែរូតរះ និងមានភាពដាច់ខាតជាងមុន។ ទំរង់ TPP ផ្អែកលើស្តង់ដា FTA កំរិតខ្ពស់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានភាពទូលំទូលាយ និងមានចំណុចចាប់បង្ខំអោយអនុវត្តផង។
ទំរង់អាស៊ានបូកបី របស់ចិន ដាក់ការគិតគូរខាងភូមិសាស្ត្រខ្ពស់ជាងវិធានពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគណាមួយជាកំណត់ ហើយក៏ភ្ជាប់បណ្តាប្រទេសទាំងឡាយជាមួយគ្នា តាមរយៈរូបមន្ត ភាគបែងរួមទាបបំផុត ឬការងាយរកបានការស្រុះស្រួលគ្នា ដែលមានប្រសិទ្ធិភាព និងធ្វើអោយមានការប្រែប្រួលខ្ពស់ក្នុងរយៈពេលមួយខ្លី ដោយពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានធ្វើវិត្ថារកម្មយ៉ាងរហ័ស ខណៈដែលតារាងពន្ធគយត្រូវបានកាត់បន្ថយ តែ វិធានត្រូវអនុវត្តស្តីពីវិនិយោគ លទ្ធកម្ម កម្មសិទ្ធបញ្ញា បរិស្ថាន និងគោលការណ៍ការងារ មិនត្រូវបានលើកមកនិយាយទេ។
សរុបមក ទំរង់ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក វាជ្រៅ ហើយទាមទារអោយមានការប្តេជ្ញានយោបាយធំៗ ច្រើនពីរដ្ឋាភិបាលទាំងឡាយ ដើម្បីនឹងភ្ជាប់ខ្លួនតាមផ្លូវច្បាប់ ហើយកែទំរង់សេចក្តីណែនាំ និងការអនុវត្តន៍ជាក់ស្តែងបច្ចុប្បន្ននានា ទៀតផង។ ទំរង់ដឹកនាំដោយចិន វាសើៗ ជាង និងងាយស្រួលសំរាប់រដ្ឋាភិបាលនានានឹងចូលរួម។ ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមិនមានការចាប់បង្ខំអោយអនុវត្ត បង្ហាញពីបំណងជាទូទៅ និងចំណុចជាក់លាក់នានាជុំវិញតារាងពន្ធគយ ទំរង់នោះវាទាក់ទាញ តែវាមានបញ្ចូលតិចតួចណាស់នូវវិធាន និងសេចក្តីណែនាំសំខាន់នានា ខាងពាណិជ្ជកម្ម។
ដាក់ទុននយោបាយលើសារសំខាន់ពាណិជ្ជកម្ម
ជាសំណាងណាស់ ដែលប្រធានាធិបតីអូបាម៉ា និងសហរដ្ឋអាមេរិក បានចាប់ផ្តើមពិនិត្យដោះស្រាយពីកង្វះការដឹកនាំក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម ដែលបណ្តាលអោយមានការបាត់បង់យ៉ាងធ្ងន់ ធ្ងរនៃចំណែកទីផ្សារនៅអាស៊ី។ ថ្មីៗ នេះ សភាបានអនុម័ត FTAs ជាមួយកូរ៉េ កូឡំប៊ី និងប៉ាណាម៉ា ហើយក៏នឹងប្រកាសដៃគូចរចាប្រាំបីផ្សេងទៀត ដែលនឹងក្លាយជាក្របខ័ណ្ឌដ៏សំខាន់មួយសំរាប់ TPP ជាការអោយសញ្ញាថា ការពិភាក្សាទាំងឡាយ កំពុងតែមានវឌ្ឍនាការឆ្ពោះទៅរកការព្រមព្រៀងហើយ។
ដោយអនុម័ត FTA រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូង វាជាការធ្វើអោយអាស៊ីជឿជាក់ថា សហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងតែដាក់ទុននយោបាយប្រធានាធិបតីពីក្រោយសារៈសំខាន់ពាណិជ្ជកម្ម ជាថ្មីម្តងទៀតហើយ។ កត្តានោះ វាបានធ្វើអោយមានការប្រែប្រួលក្នុងការដំណើរការ និងបានធ្វើអោយជប៉ុន កាណាដា ម៉ិចស៊ីក និងកូរ៉េ បង្ហាញសូចនាករចាប់អារម្មណ៍ចង់ចូលរួមក្នុង TPP ធ្វើអោយ វឌ្ឍនភាពឆ្ពោះទៅកាន់ចក្ខុវិស័យនៃតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរី នៃតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក កាន់តែត្រូវបានជំរុញ និងអាចសំរេចបាន។
នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន Yoshihiko Noda បានទទួលស្គាល់ថា ជប៉ុនមិនអាចទ្រាំទ្របានទេ បើខ្លួននៅតែបន្តអង្គុយនៅខាង ខណៈដែលកូរ៉េបោះជំហាន FTAs ទៅមុខជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្រុមសម្ងាត់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ជប៉ុន និយាយត្រូវ ពេលដែលបានផ្តល់យោបល់អោយរដ្ឋាភិបាលខ្លួនថា កូរ៉េនឹងឈានទៅចូលរួមជាមួយ TPP នៅពេលណាដែលក្រុងសេអ៊ូល អនុម័ត FTA រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកជាមួយកូរ៉េ។
វឌ្ឍនភាពស្តីពី TPP ធ្វើអោយទំរង់អាស៊ានបូកបី ដឹកនាំដោយចិន មិនសូវជាមានលក្ខណៈចាប់បង្ខំដូចកាលពីពីរខែមុនទេ។ អាស៊ាន បូកបី មានលេខាធិការដ្ឋានផ្ទាល់ខ្លួន នៅសេអ៊ូល និងបានផ្តល់នូវការធ្វើសមាហរណកម្មពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ បើទោះថាវាមានភាពសើៗ ក៏ដោយ នៅអាស៊ីបូព៌ា។ ដៃគូទាំងឡាយរបស់ចិន ក្នុងទំរង់ អាស៊ាន បូកបី ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកប្រឆាំងខ្លាំងៗ បំផុត ចំពោះនិម្មាបកម្ម (ឬស្ថាបត្យកម្ម) ពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏ប្រកួតប្រជែង។
ភាគឯទៀតនៃទ្វីបអាស៊ី ចង់ធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិន និងចង់ទទួលនូវការវិនិយោគ និងកម្ចីមានតម្លៃ(ត្រូវបង់)ទាប សំរាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ តែគេមិនចង់អោយចិនត្រួតត្រាទេ។ មួយចំណែកធំនៃអាស៊ី ក៏ច្រានចេញគំនិតអភិបាលដោយចិន សូម្បីតែក្នុងលំហរពាណិជ្ជ កម្ម និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលជាបាតុភូទមួយត្រូវបានធ្វើអោយកាន់តែរឹងមាំ ក្នុងមួយឆ្នាំកន្លះកន្លងទៅ ខណៈដែល ចិនបានសាកល្បងមើលថា តើខ្លួនអាចរឹតខ្ចៅបន្តឹងលើប្រទេសជិតខាងខ្លួននៅអាស៊ី ស្តីពីបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពក្នុងសមុទ្រចិនភាគខាងត្បូងឬទេ ដោយសំអាងលើអានុភាពសេដ្ឋកិច្ចថ្មីរបស់ខ្លួន។ ការសំរុកដោយក្រុងប៉េកាំង ត្រូវបានរុញអោយឆៀងផុត។
កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក/អាស៊ាន៖ ការចាប់បង្ខំចំពោះចិន?
ជាយុទ្ធសាស្ត្រ មានការត្រៀមរៀបចំរួចស្រេចហើយ សំរាប់ប្រធានាធិបតី អូបាម៉ា ដើម្បីនឹងស្នើអោយមាន FTA រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាស៊ាន។ ការធ្វើដូចនេះ នឹងបញ្ជូនសញ្ញាថា សហរដ្ឋអាមេរិក មានឆន្ទៈដើម្បីនឹងវិនិយោគក្នុងរយៈពេលយូរក្នុងការពង្រឹងស្ថាប័នអាស៊ាន។ វាក៏នឹងផ្តល់នូវការលើកទឹកចិត្ត ដែលកំពុងតែជាតំរូវការចាំបាច់ ដើម្បីនឹងជួយជំរុញការកែទំរង់នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចនៅភូមា លើកកំពស់សមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ច និងកែទំរង់ក្នុងបណ្តាប្រទេសដែលមានការអភិវឌ្ឍតិច ដូចជា ឡាវ និងកម្ពុជា ហើយចេញដំណើរទៅមុខជាបន្ទាន់ ជាមួយបណ្តាប្រទេសអាស៊ានទាំងឡាយ ដែលមានឆន្ទៈ និងលទ្ធភាព ដើម្បីនឹងចាប់យកនូវរចនាសម្ព័ន្ធមួយ ដែលត្រូវគ្នា និងបំពេញអោយគ្នាចំពោះ TPP។ ជាមួយគ្នានោះ វាក៏នឹងពង្រឹងអាស៊ាន ជាកំណល់ដងថ្លឹងមួយនៃនិម្មាបកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខតំបន់ សំរាប់អាស៊ី។
នៅចុងបំផុតនៃដំណើការនេះ គឺដើម្បីបង្ហាញករណីបង្ខិតបង្ខំមួយ អោយចិនចូលរួមក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចតាមទំរង់មួយដែលមានលក្ខណៈគ្រប់ជ្រុងជ្រោយជាង និងមិនលើកលែងប្រការណាមួយឡើយ សំរាប់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ហើយបោះបង់ការប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួន ដើម្បីនឹងដាក់ស៊ុតនៅតែក្នុងកន្ត្រកណាដែលខ្លួនអាចត្រួតត្រាបាន ជាអាកប្បកិរិយាធ្វើអោយមានទំនាស់រចនាសម្ព័ន្ធជាយថាហេតុនៅអាស៊ី អាចនាំដល់ការបែកបាក់ ហើយធ្វើអោយមានអស្ថេរភាពតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ស្ថិតនៅលើផ្លូវជាមិនខាន។
អោយចិនលេងជាមួយ ហើយអនុញ្ញាតអោយចិនមានតួនាទីដឹកនាំ តែត្រូវធ្វើអោយចិនទុកចិត្តលេងតាមវិធាន ដែលចិនខ្លួនឯង និងប្រទេសជិតខាងខ្លួន នៅជុំវិញមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា កំណត់យកជាពហុភាគី គឺជាផ្លូវដ៏ច្បាស់លាស់បំផុតទៅកាន់សន្តិភាព និងវិបុលភាពតំបន់។ មិនមានបេសកកម្មណាមួយសំខាន់ជាងទេ បើប្រធានាធិបតី អូបាម៉ា ចង់សំរេចអោយបានគោលដៅរបស់គាត់ ដើម្បីធានាថា ប្រជាជនអាមេរិក មានកាលានុវត្តភាព ការងារ និងមានពិភពលោកដ៏សុខសុវត្ថិភាពមួយ ដើម្បីនឹងរួមរស់៕
