ហៀល វែលឌី
ទស្សនៈស្មេរ ៖ Wendy Dobson នៃសកលវិទ្យាល័យ Toronto និយាយថា “វិបត្តិប្រាក់អឺរ៉ូ បានពង្វាងផ្លូវកិច្ចប្រជុំកំពូល G20 នីទីក្រុង Cannes នៃប្រទេសបារាំង ដោយសូម្បីតែចុងឆ្នាំ ២០១១ ទៅហើយ មេដឹកនាំអឺរ៉ុប នៅតែរករោគសញ្ញានៃបញ្ហាវិបត្តិមិនឃើញពេញលេញនៅឡើយ។ ហើយបើមិនដឹងពីរោគសញ្ញាវាអោយបានច្បាស់ផង តើនឹងរកថ្នាំមកព្យាបាលអោយបានជាសះសក្តិសិទ្ធិដូចម្តេចបាន?”
ក្នុងអត្ថបទ “ឆ្នាំ ២០១២៖ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលមិនថមថយ” ថ្ងៃ ០៤ មករា ២០១២ លោកអ្នក ពិតជាបានជ្រាបហើយ សេដ្ឋវិទូមួយចំនួនបានប្រមើលថា សេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងសង្គមសំរាប់ឆ្នាំ ២០១២ នឹងមានសភាពអវិជ្ជមានគួរអោយពិចារណាប្រកបដោយទុទិដ្ឋិនិយម។ ចាប់ផ្តើមឆ្នាំ ២០១២ ពិភពលោករុលដំណើរទៅរកការធ្លាក់ចុះកាន់តែជ្រៅជាងអ្វីដែលធ្លាប់បានឆ្លងកាត់ កាលពីវិសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចឆ្នាំ ២០០៨/០៩ ទៅទៀត ដោយសារ ធនធានកាន់តែមានតិច បំណុលកាន់តែធំ ហើយការតតាំងរបស់ប្រជាជន ដើម្បីនឹងរែកពន់បន្ទុកក្នុងការសង្គ្រោះប្រព័ន្ធមូលធននិយម ហាក់ដូចជាតានតឹង និងធ្ងន់ធ្ងរសឹងតែលែងរ៉ាប់រងបាន។
តាមលំអាននៃការវិភាគរបស់ សាស្ត្រាចារ្យ James Petras ដែលពិនិត្យពីបច្ច័យទាំងឡាយ ដូចជា លទ្ធភាពដួលរលំនៃសហភាពអឺរ៉ុប ដំណើរវិលវល់ខាងសេដ្ឋកិច្ចនៃសហរដ្ឋអាមេរិក បច្ច័យអវិជ្ជមានពីគោលនយោបាយយោធានិយម ការតានតឹងឈានទៅរកសង្គ្រាមបន្តទៀតនៃតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដំណើរឆ្ពោះទៅប្រឈមនឹងវិបត្តិទីផ្សារក្រៅប្រទេសនៃសេដ្ឋកិច្ចចិន ស្ថានភាពជាប់ជំពាក់នឹងអស្ថេរភាពនយោបាយ ក្នុងដំណាក់កាលបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនៃប្រទេសរុស្ស៊ី ស្មេរក៏ប្រមូលហេតុការណ៍ និងការពិចារណាមួយចំនួនមកជំរាបជូន ដើម្បីនឹងរំពឹងមើលថា អាស៊ីមានការប្រឈមអ្វីខ្លះ ដែលត្រូវទប់ទល់ ក្នុងឆ្នាំ ២០១។
ស្វែងរកប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសកល ស្ថេរភាព និងបើកចំហរ
ក្នុងគំលាតរវាង រោគសញ្ញាដែលមិនទាន់រកឃើញអោយបានច្បាស់លាស់ និងការផ្តល់ថ្នាំអ្វីដើម្បីអោយវាជាសះបានសក្តិសិទ្ធ មានលេចចេញជាការប្រឈមពីរយ៉ាង ដែលសមាហរណកម្មអាស៊ាន នឹងត្រូវតតាំងក្នុងឆ្នាំ ២០១។ ទីមួយ ការពង្រឹងនូវនិម្មាបកម្មតំបន់ និងទីពីរ សេចក្តីការអោយមានការកែទំរង់រចនាសម្ព័ន្ធស៊ីជំរៅ។ ការមិកនអាចដោះស្រាយវិបត្តិបន្តមកនេះ នៅអឺរ៉ុប ផ្តោតលើនិម្មាបកម្មតំបន់ ដែល អាឡឺម៉ង់ ទទូចថាត្រូវតែមានសហភាពសារពើពន្ធ និងការនិយាយយោងទៅរកអំណាចថ្នាក់កណ្តាលមួយទៅលើថវិកាជាតិ។
តែ ការធ្វើនិម្មាបកម្ម ត្រូវបោះបង់នូវការយកចិត្តទុកដាក់ជាសារវ័ន្តចំពោះ ការកែទំរង់រចនាសម្ព័ន្ធ ដើម្បីស្តារការជំរុញកំណើន ក្នុងចំណោមប្រទេសសមាជិកភាគខាងត្បូង ដែលមានបំណុលធ្ងន់ធ្ងរ។ កំណើន និងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ ជាវិធីដែលអាចទទួលយកបានតែមួយគត់ ដើម្បីកាត់បន្ថយបំណុល។ ប្រឈមនឹងសេដ្ឋកិច្ចដែលរួញតូច និងការកើនឡើងនូវការបាត់អាជីពការងារ ក៏ដូចជាកង្វះភាពរួសរវើកនៃអត្រាប្តូរប្រាក់ ដើម្បីស្តាឡើងការប្រកួតប្រជែងថ្លៃ នៅក្នុងទីផ្សារក្រៅប្រទេស តើកំណើន នឹងកើតមានតាមវិធីណាទៅ? អ្វីដែលយើង គួរពិនិត្យនៅទីនេះ គឺ ទស្សនាទានរបស់អឺរ៉ុប ចំពោះកំណើនដែលតំរង់ទិសដោយការនាំចេញ មិនអាស្រ័យនឹងបណ្តាប្រទេស OECD ឬអង្គការសំរាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ដែលមានសមាជិក ៣៤ ប្រទេស និងដែលបានកើតតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦១ ដើម្បីជំរុញវឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មលើពិភពលោកនោះទេ តែគឺវាអាស្រ័យនឹងទីផ្សារកើតឡើងថ្មីនានា ដូចជានៅអាស៊ីនោះឯង។
តាមអ្នកវិភាគនយោបាយ និងនិន្នាការសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន ការរំពឹងពីខាងក្រៅចំពោះកំណើន របស់អាស៊ី វាកើនឡើងលឿនជាងសមត្ថភាពអាស៊ីក្នុងការធ្វើអោយមានកំណើនទៅទៀត។ ពិតណាស់ដើម្បីមានសកម្មភាពសហប្រតិបត្តិការគ្នាបាន វាទាល់តែមាននិម្មាបកម្មតំបន់។ តែការយកចិត្តទុកដាក់របស់អាស៊ី មានលើនិម្មាបកម្ម ជាជាងការកែសំរួលរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក និងតំបន់ ដែលជាសេចក្តីត្រូវការដើម្បីធ្វើអោយកំណើនមានដំណើរប្រកបដោយនិរន្តភាព ក្នុងស្ថានភាពដែលប្រឈមមុខនឹងការប៉ះពាល់ពីខាងក្រៅ បណ្តាលពីការធ្លាក់ចុះជាថ្មីនៃបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុប និងស្ថានភាពសឹងតែនៅនឹងស្តូកមិនទៅមុខនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។
ក្រោយពីកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅទីក្រុង Cannes កាលពីថ្ងៃ ៣ និង ៤ វិច្ឆិកា មេដឹកនាំអាស៊ី បានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលជាហូរហែមកទៀត មានដូចជា កិច្ចប្រជុំ APEC នៅទីក្រុង ហូណូលូលូ នៃរដ្ឋះហាវ៉ៃ សហរដ្ឋអាមេរិក (១២ និង ១៣ វិច្ឆិកា) កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន (១៧ ដល់ ១៩ វិច្ឆិកា) និងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ថ្ងៃ ១៩ វិច្ឆិកា។ ទោះបីថា មានការមិនទៅមុខក្នុងកិច្ចប្រជុំ នៅទីក្រុង Cannes និងការបន្តមានចលាចលនៅអឺរ៉ុប កិច្ចប្រជុំទាំងឡាយនៅអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក បានងាកទៅប្រមូលផ្តុំលើ “ការវិលមកវិញ” នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយ ក្នុងថានៈជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំ APEC ដែលប្រធានាធិបតី អូប៉ាម៉ា បានផ្សព្វផ្សាយជាថ្មីនូវ ការចរចាភាពជាដៃគូទូទាំងប៉ាស៊ីហ្វិក កំណត់គោលដៅសំរេចអោយបានក្នុងរយៈពេល ១២ ខែ និងជាសមាជិកថ្មីបំផុតនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ដែលអ្នកខ្លះចាត់ទុកថាជា វេទិកាសំរាប់ការភ្ជាប់រវាងគ្នានូវបញ្ហាជាយុទ្ធសាស្ត្រនានា ក្នុងតំបន់ និងសកលលោក។
បញ្ហាចំពោះមុខនៅតែជា ការធ្វើតុល្យកម្មសកលឡើងវិញ ដោយបណ្តាប្រទេសដែលមានអតិរេកគណនីចរន្ត ត្រូវតែពឹងផ្អែកយ៉ាងធ្ងន់លើសេចក្តីត្រូវការក្នុងស្រុក ក៏ដូចជាអនុញ្ញាតអោយមានភាពរួសរវើកក្នុងអត្រាប្តូរប្រាក់កាន់តែធំឡើង ដើម្បីធ្វើអោយមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ អញ្ចឹង តើអាស៊ី ត្រូវតម្កល់អ្វីខ្លះជាអាទិភាព នៅឆ្នាំ ២០១២? ការធ្វើអោយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច មានតុល្យភាពឡើងវិញ និងការបើកទូលាយពាណិជ្ជកម្ម។
អនុវត្តការធ្វើអោយមានតុល្យកម្មឡើងវិញម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការពិភាក្សាក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលអាស៊ាន បូក ៣ សមតែកើតមាននៅក្នុងគំនិតផ្តើមឈៀងម៉ៃ ដែលមានចរិតពហុភាគីភាវូបនីយកម្ម តែគេបានលឺ ឬឃើញតិចតួចណាស់ ពីគំនិតផ្តើមនេះ។ ក្នុងឆ្នាំចាប់ផ្តើមដំបូងនៃគំនិតផ្តើមនេះ ការស្ងប់ស្ងាត់គឺជាការអាចយល់បាន តែ វាជាការខ្វល់ខ្វាយមួយ បើពិនិត្យមើលក្នុង បរិបទហានិភ័យដែលអាចបណ្តាលពីសេដ្ឋកិច្ចសកល។
និយាយពីសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម សូចនាករថ្មីៗ នៃផលប្រយោជន៍ភាពជាដៃគូទូទាំងប៉ាស៊ីហ្វិក បង្ហាញដោយជប៉ុន កាណាដា និងម៉ិចស៊ីក បានធ្វើអោយមានការដោះដូរយោបល់គ្នាអំពី លទ្ធភាពមានរបៀបវារៈលាក់កំបាំងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការមិនរាប់ចូលនូវប្រទេសចិន។ មិនមានការអញ្ជើញអោយចូលរួមទេ សំរាប់អ្នកចូលរួមបន្ថែមថ្មី តែគឺត្រូវដាក់ពាក្យសុំ។ លក្ខណៈពិសេសដោយឡែកនៃ ភាពជាដៃគូទូទាំងប៉ាស៊ីហ្វិក ឬ TPP គឺជាដំណាក់កាលទទួលអោយចូលរួមត្រឹមកំរិតខាងក្រៅ។ អ្នកចូលរួមថ្មី ត្រូវតែត្រៀមខ្លួន ពិភាក្សាអំពីគ្រប់រឿងរ៉ាវទាំងអស់។ ដូចជា នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មធំៗ ធាតុចេញវាផ្អែកលើការតថ្លៃគ្នា អំពីផលដែលទទួលបាន និងអ្វីដែលបានបាត់បង់ទៅវិញ រួមដោយដំណាក់កាលដែលចេះតែរួមតូចសំរាប់វិស័យដែលត្រូវធ្វើការកែសំរួល។ ប្រទេសចិន ត្រូវតែអនុវត្តតាមវិធីនេះ ខណៈដែលដំនាក់កាលចរចា កំពុងតែស្ថិតក្នុងការពិភាក្សា បើមិនដូចនោះទេ ទស្សនទានមួយទៀត ដូចជាប្រទេស កាណាដា ដែលចូលក្រោយគេ នឹងមិនមែនជាអ្នកធ្វើគោលនយោបាយទេ តែ ជាអ្នកអនុវត្តតាមគោលនយោបាយតែប៉ុណ្ណោះ។
មានការយល់ជាទូទៅថា សមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី ជាដំណើរការមួយយូរអង្វែង ផ្អែកលើការសំរេចចិត្តនយោបាយរបៀបកុងសង់ស៊ុស។ តែ រឿងរ៉ាវមិនល្អជាច្រើន អាចកើតមាន ខណៈដែល ដំណើរការយូរអង្វែងនេះចេះតែអូសបន្លាយទៅ។ ស្ថានភាពដែលថាអាចនឹងមាន ការទទួលនូវផលប៉ះពាល់ពីក្រៅថ្មីៗ ទៀតពីអឺរ៉ុប តាមរយៈទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ និងលំហូរពាណិជ្ជកម្ម នៅមិនទាន់ស្រកស្រុតនៅឡើយទេ។ ឥទ្ធិពលវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុសកលឆ្នាំ ២០០៨ បានបង្ហាញពី ភាពងាយរងគ្រោះនៃការបន្តពឹងផ្អែកលើយុទ្ធសាស្ត្រកំណើនដោយការនាំចេញ និង ហាចណាស់ក៏មួយរយៈពេលដែរ បានបង្កើតជាការលើកទឹកចិត្ត ដើម្បីនឹងធ្វើតុល្យភាពឡើងវិញធនធានកំណើនក្នុងស្រុក និងតំបន់។ តែថា តើមានវឌ្ឍនភាពគ្រប់គ្រាន់ហើយឬនៅ?
ទម្ងន់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់អាស៊ី នាំមកជាមួយនូវការទទួលខុសត្រូវដែលចេះតែរីកធំមិនឈប់ នៅក្នុងរូបភាពជាការឆ្លើយតបដោយសហប្រតិបត្តិការ ចំពោះអតុល្យភាពសកល ដែលទម្លាក់ទម្ងន់យ៉ាងធ្ងន់លើទិដ្ឋភាពកំណើនរួម។ រឿងដែលអ្នកសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជាអ្នកតាមមើលគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនចោទសួរគឺ តើវាត្រូវការអោយមានវិបត្តិមួយទៀតទេ ដើម្បីជាថ្នាំជំរុញការងើបឡើងនៃមេដឹកនាំ និងស្ថាប័នអាស៊ី អោយទៅជាជើងឯកនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសកលស្ថេរភាព និងបើកចំហរមួយបាន?
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ី អឺរ៉ុប និងតំបន់ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២
ដូចបានរៀបរាប់មកត្រួសៗ ពេលដែលអឺរ៉ុប បន្តការតស៊ូទាំងអស់សង្ឃឹម ដើម្បីសង្គ្រោះប្រាក់អឺរ៉ូ និងសហភាពនៃរូបិយប័ណ្ណនេះ ការសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ បានបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់មកកាន់ទ្វីបអាស៊ី។ យើងបាននិយាយគ្នាពី ការប្រឹងប្រែងទាំងមិនចុះសំរុងគ្នាដោយមេដឹកនាំអឺរ៉ុប ក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយសារពើពន្ធឡើងវិញ ដាក់កំហិតលើថវិកាជាតិនៃបណ្តាប្រទេសជាសមាជិក និងការអោយខ្ចីជាដើម។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី David Cameron រងនូវការរិះគន់មិនណយទេ ពីការបានធ្វើអោយប្រទេសអង់គ្លេសក្លាយជាករណីលើកលែង។ ការរៀបចំគោលនយោបាយសារពើពន្ធថ្មី នឹងអនុញ្ញាតអោយធនាគារកណ្តាអឺរ៉ុប អាចដើរតួជាអ្នកអោយខ្ចី ដល់ពួកអ្នកត្រូវការខ្ចីបុលនៅអឺរ៉ុប។
យ៉ាងណាក្តី មិនទាន់មានការអះអាងណាមួយដែលអាចជឿបាន ដោយមិនបាច់សាកសួរថាការរៀបចំជាថ្មី នូវ “និម្មាបកម្ម” សំរាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ អឺរ៉ុបនេះ វាគ្រប់គ្រាន់ទេ ដើម្បីនឹងជួយលុយអឺរ៉ូ? ដូចដែលបាននិយាយមកហើយ ចំពោះមុខសេដ្ឋកិច្ចរួមតូច គ្រោះគ្មានការងារធ្វើ កង្វះភាពបត់បែននៃអត្រាប្តូរប្រាក់ ដើម្បីស្តារភាពប្រកួតប្រជែងតម្លៃក្នុងទីផ្សារខាងក្រៅ តើសេដ្ឋកិច្ចកំពុងមានជំងឺនៃអឺរ៉ុប នឹងមានកំណើនលូតលាស់ដូចម្តេចទៅ? ដូចជាអ្វីដែល លោក Shinji Takagi នៃសកលវិទ្យាល័យ Osaka ប្រទេសជប៉ុន បាននិយាយ បញ្ហានៅអឺរ៉ុប បានបង្ហាញអោយឃើញពីកង្វះសមត្ថភាពនៃ ស្ថាប័នឆ្លងព្រំដែនជាតិអឺរ៉ុបនេះ ក្នុងការស្រាយបញ្ហាតំបន់ដែលមានសមាមាត្រទំហំដូចដែលបានកើតមាន។
អន្តររដ្ឋាភិបាលនិយម មានន័យថា ឆន្ទៈដើម្បីនឹងដកថយជំហរ និងអធិបតេយ្យ តាមរយៈ ការធ្វើការសំរេចចិត្តខាងនយោបាយ នៅក្នុងផលប្រយោជន៍រួម បានចូលខ្លួនទៅទីតាំងមួយដ៏សំខាន់ ជាឧបករណ៍សំរាប់គ្រប់គ្រងវិបត្តិ។ ប្រធានាធិបតី បារាំង សាកូហ្ស៊ី និងអធិការបតី លោកស្រី អាន់ជើឡា មើកែល ត្រូវតែចេញមុខធ្វើដើម្បីផលប្រយោជន៍អឺរ៉ុប តែដែលវាចងភ្ជាប់បេះមិនដាច់ជាមួយផលប្រយោជន៍ប្រទេសទាំងពីរ។ ដោយមានការសន្និដ្ឋានថា ការិយាធិបតេយ្យនៃទីក្រុងប្រុចសែល (រដ្ឋធានីបែលហ្ស៊ីក តែក៏ជាទីស្នាក់ការធំនៃសហភាពអឺរ៉ុប) ក្រៅពីការដឹកនាំរបស់បារាំង និងអាឡឺម៉ង់ បានបង្ហាញថា ស្ថាប័នឆ្លងជាតិនេះ គ្រាន់បើជាងខ្លាក្រដាសតែបន្តិចប៉ុណ្ណោះនោះ ផលប៉ះពាល់សំរាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការកំរិតតំបន់នៅអាស៊ី មានសភាពជ្រាលជ្រៅ។
នៅអាស៊ី សំណួរជាស្នូលគឺ តើអាចរក្សាកំណើនរឹងមាំបានទេ ខណៈដែលមានភាពខ្សោយជាទូទៅក្នុងលោកមានការអភិវឌ្ឍន៍។ ជោគជ័យក្នុងការជៀសផុតពីសេណារីយោនេះ ក៏អាស្រ័យទៅនឹងការកែទំរង់រចនាសម្ព័ន្ធទូលាយប៉ុណ្ណា ដូចដែលបាននិយាយមកហើយ ដើម្បីរចនាទ្រង់ទ្រាយវិត្ថារកម្មការវិនិយោគរបស់អាស៊ី តាមរបៀបដែលមានផលិតភាព និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចវាមិនដាំដូងចូលពំនូកខ្សាច់។ អ្នកវិភាគមួយចំនួនមានមតិថា អាស៊ី មិនត្រូវការ រចនាសម្ព័ន្ធការិយាធិបតេយ្យឆ្លងជាតិធំទេ តែត្រូវការអោយមានវិធានការណ៍ផ្ទាល់របស់ខ្លួន ដំណើរការកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងកំរិតអន្តររដ្ឋាភិបាល ដើម្បីរក្សាដំណើរកំណើន។ អាស៊ី មានក្របខណ្ឌនិម្មាបកម្មរួចហើយ ដូចដែលរៀបរាប់ជូនមកខាងលើ។
យោងតាមភស្តុតាងថ្មីៗ នេះ សេដកិច្ចទីផ្សារកើតមានថ្មីៗ នៅអាស៊ី និងនៅទីដ៏ទៃ អាចមានហេតុផលមួយចំនួន ដើម្បីនឹងគិតថា មាន “ការញែកចេញពីនិន្នាការ” រវាងអត្រាកំណើន និង សេដ្ឋកិច្ចនៃបណ្តាប្រទេសមហាយក្សសេដ្ឋកិច្ចចាស់ G7 (បារាំង អាឡឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ជប៉ុន ចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា ត្រូវបានរាប់ចូលក្រោយគេ)។ តែក្នុងរយៈពេល ៦ ខែក្រោយនេះ ភាពស្រពិចស្រពិលនោះក៏លែងមានទៀតហើយ ដោយសារថា ការពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមក តាមរយៈការរំពឹងចង់បាន និងសញ្ចេតនានៃទីផ្សារ ក៏ដូចជាតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម និងហិរញ្ញវត្ថុ បានធានាថា បញ្ហាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនៃបណ្តាប្រទេសមានខឿនឧស្សាហកម្មជឿនលឿន ធ្វើអោយមានការចលាចល និងការលែងទុកចិត្តបាន សំរាប់ទីនានាលើពិភពលោក។ ការញែកអាស៊ីចេញពីកំណើននៅអឺរ៉ុប ច្បាស់ណាស់ថា មានកំរិត។
ដោយហេតុនេះ សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលចេញមុខថ្មីៗ កំពុងតែមានជំហររឹងមាំជាងដៃគូឧស្សាហកម្មរបស់ខ្លួន ដោយនៅអាចទាញប្រយោជន៍ពីប្រជាសាស្ត្រ មានអនុបាតបំណុលទាបជាងច្រើន ហើយសេដ្ឋកិច្ចទាំងន៉ ក៏កំពុងតែបានផលពី ការដែលខ្លួន “តាមទាន់” យ៉ាងពេញអំណាច ដល់ព្រំដែនប្រទេសឧស្សាហកម្ម។ សក្តានុពលអត្រាកំណើននៃបណ្តាសេដ្ឋកិច្ចកំពុងចេញមុខថ្មី មានកំរិតខ្ពស់ ដោយសារតែ “ដំណើរជួបគ្នានៃគំលាត” រវាង កំរិតផលិតភាព ក្នុងបណ្តាប្រទេសមានខឿនឧស្សាហកម្មរីកលូតលាស់ និងសេដ្ឋកិច្ចកំពុងអភិវឌ្ឍ នៅធំនៅឡើយ សូម្បីតែគិតពីសេដ្ឋកិច្ចរបស់ ចិន និងឥណ្ឌា។ ការនេះ មិនទាន់ដូរផ្លាស់នៅឡើយទេ ដោយសារពិភពលោក កំពុងស្ថិតក្នុងស្ថានភាពធ្លាក់ចុះ។
តើមានអ្វីដែលនឹងទប់សេដ្ឋកិច្ចកំពុងចេញមុខថ្មី ពីការរុញសេដ្ឋកិច្ចសកលបាន ក្នុងខណៈដែលបណ្តាប្រទេសមានឧស្សាហកម្មជឿនលឿន កំពុងតែឈឺ? ដូចដែលបាននិយាយមកខាងលើទៀតហើយ ការប្រមូលផ្តុំនៃអាស៊ី ត្រូវតែផ្តោតលើ “ការធ្វើតុល្យភាពឡើងវិញ” និងបើកទូលាយពាណិជ្ជកម្ម ក្នុងសភាពមួយដែល ការរំពឹងទុកពីតួនាទីអាស៊ី វាកើនឡើងហួសពី សមត្ថភាពអាស៊ីដើម្បីនឹងរ៉ាប់រង។ គេត្រូវពិចារណាអំពី និម្មាបកម្មតំបន់ ដែរសំរាប់សកម្មភាពសហប្រតិបត្តិការ។ និម្មាបកម្មតំបន់នៅអាស៊ី នៅត្រូវការអោយមានការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងគ្នា ស្អិតរមួត និងមានប្រសិទ្ធិភាព ទៅនឹងនិម្មាបកម្មសកលដែលកំពុងតែចេញមុខ ជុំវិញដំណើរការមហាប្រទេសយក្សសេដ្ឋកិច្ច G20។
មានអ្នកវិភាគខ្លះទៀត ចង់អោយមានការប្រឹងប្រែងតំបន់កាន់តែធំ និងជាសកលជាបន្តទៀត ដោយសារថា ចិននៅមិនទាន់បានចូលរួមក្នុង ភាពជាដៃគូទូទាំងប៉ាស៊ីហ្វិក និងដោយសារកាលៈទេសៈនានា នៃសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិ។ គ្មានការចូលរួមពីចិន ក្នុងអ្វីដែលហៅថាជាសហគ្រាសសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម ភាពជាដៃគូទូទាំងប៉ាស៊ីហ្វិក បែបមិនអាចផ្តល់កម្លាំងខ្លាំងដល់ស្នូលនៃសមាហរណកម្មអាស៊ី ឬក៏ពាណិជ្ជកម្មសកលទេ។
កិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់ និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ
វិបត្តិប្រាក់អឺរ៉ូ បានរីកកាន់តែធំ ធ្វើអោយមើលឃើញកាន់តែច្បាស់នូវការលំបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុតែមួយ ក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកនៃក្រុមមួយ ដែលរក្សាទុកនូវគោលនយោបាយសារពើពន្ធ និងវិធាននិយ័តភាពខុសៗ ពីគ្នា នៅលើប្រព័ន្ទ ការងារធនាគារ។ “អាស៊ី អាចដកពិសោធ បានច្រើនពីស្ថានភាពនេះ” លោក Shinji Takagi នៃសកលវិទ្យាល័យ Osaka ប្រទេសជប៉ុនបានលើកឡើង។
ដើម្បីនឹងជួយសង្គ្រោះប្រាក់អឺរ៉ូ ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១១ មេដឹកនាំអឺរ៉ុប បានព្រមព្រៀងគ្នាដាក់កំហិតលើថវិកាជាតិ និងការខ្ចីបុល ដោយថែមទាំងមានការផាកពិន័យចំពោះអ្នកដែលរំលោភលើកំហិតទាំងនោះផង។ ប្រទេសសហភាពអឺរ៉ុបតែមួយគត់ ដែលជំទាស់នឹងការស្រុះស្រួលគ្នានោះ គឺចក្រភពអង់គ្លេស ដែល តាមរយៈសកម្មភាពនោះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងអ្វីដែលភាគច្រើនតែងតែមិនអោយសារៈសំខាន់ អំពីសារជាតិនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ណាមួយ។
នៅពេលការពារសេចក្តីសំរេចចិត្តរបស់គាត់ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស David Cameron បានចាត់ទុកសន្ធិសញ្ញាអឺរ៉ុបថ្មីដែលបានស្នើឡើង ថាស្មើនឹងការបាត់បង់នូវអធិបតេយ្យភាព ហើយ នៅក្នុងការពិភាក្សាក្នុងសភា ក៏គាត់អះអាងថា នឹងបន្តការពារផលប្រយោជន៍ជាតិអង់គ្លេស។
ប៉ុន្តែ អ្នកវិភាគខ្លះបានទាញអារម្មណ៍ថា មិនត្រូវទទួលយកនូវការបញ្ឆោតអោយគិតថា អធិបតេយ្យ និងផលប្រយោជន៍ជាតិ វាជារបស់ពីរដូចគ្នាទេ។ សំរាប់អ្នកដែលចេះចាំពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការបដិវត្តន៍នៅអាមេរិក លោក Patrick Henry (២៩ ឧសភា ១៩៣៦ ដល់ ០៦ មិថុនា ១៧៩៩) អ្នកនយោបាយដឹកនាំចលនាឯករាជនៅរដ្ឋវៀជីនៀ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៧៧០ និយាយនូវឃ្លាដ៏ល្បីមួយថា “អោយសេរីភាពមកខ្ញុំ ឬបើមិនអញ្ចឹងទេអោយសេចក្តីស្លាប់មកចុះ។ វាអាចជាសម្តីដ៏ទាក់ទាញនៅក្នុងសម័យសង្គ្រាម តែវាមិនអាចជាអ្នកនាំផ្លូវតែមួយគត់នៅក្នុង ការសំរេចចិត្តខាងសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយវេទយិតភាពក្នុងសម័យសន្តិភាពទេ ព្រោះថាបើមិនអញ្ចឹងទេវាក៏នឹងមានន័យថា មួយណាវាប្រសើជាង រស់ដោយសន្តិភាព តែក្រីក្រ ឬមានវិបុលភាព តែមានការកំហិតមួយចំនួនលើសេរីភាព។ អ្នកវិភាគខ្លះចោទសួរទៀតថា តើការរក្សាអធិបតេយ្យភាព វាជាផលប្រយោជន៍ជាតិដូចម្តេច នៅពេលដែលជាធ្វើអោយប្រទេសកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន?
តាមពិតទៅ អង់គ្លេសក៏បានបោះបង់អធិបត្យេភាពរបស់ខ្លួនច្រើនតែរហើយ ដើម្បីក្លាយជាសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចក្នុងថ្នាក់តំបន់ វាក៏អាស្រ័យនឹងមូលដ្ឋានដែលអធិបតេយ្យនោះ ត្រូវបានអនុវត្តនៅថ្នាក់តំបន់ដែរ។ អ្នកវិភាគខ្លះ បកស្រាយថា ក្នុងភាសាសេដ្ឋកិច្ច នេះមកពីសកម្មភាពក្នុងសេដ្ឋកិច្ចណាមួយ អាចនឹងធ្វើអោយមានការជះឥទ្ធិពលទៅលើសេដ្ឋកិច្ចដ៏ទៃ ពិសេស ពេលដែលកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសក្បែរខាងវាមានការជាប់ទាក់ទងគ្នាជិតស្និទ្ធ។ សង្គមប្រជាធិបតេយ្យមួយចំនួន ក្នុងនោះមានទាំងជប៉ុនផង មិនថាតែប្រទេសក្រិកទេ លោក Shinji Takagi អះអាង បានបង្ហាញថាមិនមានសមត្ថភាពដើម្បីនឹងអនុវត្តអធិបតេយ្យភាពលើគោលនយោបាយសារពើពន្ធ ក្នុងកំរិតជាតិទេ ដោយសារតែ ត្រៀមខ្លួនចាយ តែមិនបានត្រៀមខ្លួនយកពន្ធ។ សំរាប់ករណីទាំងនេះ Shinji Takagi គិតថា ពិតជាទទួលយកនូវការបាត់អធិបតេយ្យភាពខ្លះហើយ។
អឺរ៉ុប តែងបានជាគំរូកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចតំបន់មួយ សំរាប់តំបន់ដ៏ទៃ ដូចជាអាស៊ី ជាដើម សិក្សា និងស្វែងរកនូវកម្លាំងជំរុញអោយធ្វើតាម។ វិធីនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះ គឺបង្កើតជាស្ថាប័នតំបន់នានា ដែលបណ្តាប្រទេសជាសមាជិក ត្រូវដកអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងវិស័យណាមួយចេញ។ ការពង្រឹងអធិបតេយ្យភាពក្នុងកំរិតឆ្លងជាតិ (ឬពហុជាតិ) វាមានលំនឹងជាមួយ គោលការណ៍អន្តររដ្ឋាភិបាលនិយម ដែលអនុញ្ញាតអោយប្រទេសសមាជិក “មានអធិបតេយ្យភាព” និមួយៗ អាចបោះឆ្នោតជំទាស់ការសំរេចចិត្តក្នុងការជំរុញស្ថាប័នពហុជាតិនេះ ទៅមុខមួយជំហានណាទៀត។ ការសំរេចចិត្តកំរិតអន្តររដ្ឋាភិបាល ក្នុងយោបល់លោក Shinji Takagi វាទាមទារនូវឯកច្ឆ័ន្ទភាព ដែល ការសំរេចចិត្តរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស មិនអាចត្រូវបានរិះគន់ទេ។
ក៏ប៉ុន្តែ បើថាបោះបង់អធិបតេយ្យខ្លះលើបញ្ហាសារពើពន្ធវាសំខាន់សំខាប់អឺរ៉ុប តើអ្វីទៅដែលធ្វើអោយពួកគេប្រើពេលយូរម្លេះដើម្បីនឹងធ្វើការសំរេចចិត្ត សូម្បីតែថា មានការអោយសញ្ញាពីវិបត្តិមួយចំនួន បានលេចមុខអោយឃើញតាំងតែពីជិតពីរឆ្នាំមុនមកម្លេះនោះ? ការដកថយពី អធិបតេយ្យ ជាទិដ្ឋភាពមួយជាសារវ័ន្តក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចណាមួយ ទោះជាក្នុងកំរិតតំបន់ ឬសលលោកក៏ដោយ។ វាមិនជាការអ្វីចម្លែកទេ ព្រោះកាលពីជិត ៧០ ឆ្នាំមុន លោក Harry Dexter White (០៩ តុលា ១៨៩២ ដល់ ១៦ សីហា ១៩៤៨) សេដ្ឋវិទូអាមេរិក និងជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងរតនាគារជាតិនៃសហរដ្ឋអាមេរិក បកស្រាយក្នុងសំណើមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក សូមអោយមានថវិកាសេ្ថរកម្មសហប្រជាជាតិ ទាមទារអោយព្យួរសមាសធាតុសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន នៃអធិបតេយ្យជាតិ ដើម្បីអោយមានការសហការអន្តរជាតិ។ បើមិនអញ្ចឹងទេ មិនសង្ឃឹមថា ឧបករណ៍អន្តរជាតិណាមួយអាចត្រូវបានរៀបចំ ដើម្បីនឹងជួយធ្វើអោយមានការសហការក្នុងចំណោមបណ្តាប្រជាជាតិ ហើយពិភពលោកក៏អាចនឹងវិលទៅរកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិសាហាវព្រៃផ្សៃជាមិនខាន។
ដោយស្វែងរកប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសកល ស្ថេរភាព និងភាពបើកចំហរ ព្រមជាមួយនឹងការគន់គូពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអាស៊ី អឺរ៉ុប និងតំបន់ ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ក៏ដូចជាការពិនិត្យទៅលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់ និងអធិបតេយ្យភាពជាតិ ឃើញថា អ្វីៗ ទាំងអស់ ងាយនឹងនិយាយជាងធ្វើ តែ អាស៊ីក៏គង់ត្រូវតែចាំថា ទាំងនេះជាក្តីកង្វល់ក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច មិនថា នៅអឺរ៉ុប ឬអាស៊ីនោះទេ។ និម្មាបកម្មអឺរ៉ុប កំពុងជាគំរូទាំងផលល្អ និងមិនល្អសំរាប់តំបន់ដ៏ទៃ ក្នុងនោះអាស៊ីក៏សិក្សាបានច្រើនដែរ។ ស្របនឹង ចង់ធ្វើអោយក្លាយជានិម្មាបកម្មដូចនៅអឺរ៉ុប នេះក៏ជាពេលសមស្រប សំរាប់ការពិចារណាឡើងវិញដែរ៕
