​ហៀ​ល វែ​ល​ឌី​

​អ្នក​ទស្ស​ទាយ​ចិន​មួយចំនួន បានប្រកាសថា ឆ្នាំ ២០១២ ឆ្នាំរោង នឹង​ជា​ឆ្នាំ​នៃ​ការងាយ​ផ្លាស់ប្តូរ​ជាពិសេស​។ ដោយ​អះអាងថា មិនចាំបាច់​ជឿ​តារា​រាសី​ចិន ផ្អែក​តាម​ការសិក្សា​មួយចំនួន និង​ការកត់ត្រា​ទុក​នូវ​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ​ក្នុង​តំបន់ និង​ពិភពលោក Vikram Nehru នៃ​ទាយ​ជ្ជ​ទាន Carnegie ធ្វើការ​ប្រមាណ​ថា ឆ្នាំនេះ អាចជា​ឆ្នាំ​មួយ​ដែល​វឹកវរ​សំរាប់ អាស៊ី​អ​គ្នេ​យ៍​។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១២ អាស៊ី​អ​គ្នេ​យ៍ ប្រឈម​នឹង​លទ្ធភាព​មាន​ភាពមិនច្បាស់លាស់​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច ដែល​បង្កឡើង​ដោយ​ការលំបាក​ខាង​ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​ជឿនលឿន (​ពិសេស អឺរ៉ុប តែ​ក៏មាន​សហរដ្ឋអាមេរិក និង​ជប៉ុន ផង​) ក៏ដូចជា លទ្ធភាព នៃ​ការ​ថយ​ល្បឿន​ថែមទៀត​របស់​ចិន​។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

មុននឹង​ឈានទៅ​ដូរ​ប្រធានបទ​និយាយ​ពី​ស្ថានការណ៍​ក្នុងប្រទេស​ថៃ នៅ​លេខ​ក្រោយ ស្មេរ សូម​លោក​អ្នកអាន ពិនិត្យ​មូលហេតុ​មួយចំនួន​ជា​សារ​វ័​ន្ត ដែល​ធ្វើអោយ​ចិន កសាង​បានជា​ឥទ្ធិពល និង​មិត្ត​ភ័​ក្រ កាន់តែច្រើន​ឡើងលើ​ពិភពលោក ក្នុងនោះ​មួយចំនួនធំ​នៅ​អាហ្វ្រិក ក្នុង​យុគសម័យ។ ស្មេរ គ្រាន់តែ​ចង់​ជួយ​អោយ​លោកអ្នក​អាន មាន​មូលដ្ឋាន​អាច​ថ្លឹងថ្លែង​បាន​ពី ទីតាំង​អំណាច​របស់​ចិន ទាំង​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ​របស់​ចិន បន្ថែម​លើ​អ្វីដែល​បាន​ជំរាប​មកមុនៗ ដែល​ហាក់ដូចជា​ធ្ងន់​បន្តិច​ទៅខាង​យោធា​រួចទៅហើយ។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

លោកអ្នក​អាន​ជាទីគោរព ពីមួយថ្ងៃ​ទៅមួយថ្ងៃ មី​យ៉ាន់​ម៉ា ហាក់​បាន​ចល័ត​ទៅកាន់​បង្គោល​ប្រាប់​ចំងាយ​មួយ​ថ្មី ក្នុង​ដំណើរ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ភាវូបនីយកម្ម និង​កែ​ទំរង់​របស់ខ្លួន។ ហាក់ដូចជា​មិនមាន​ការបន្ថយ​ល្បឿន​ទេ ក្នុង​ការកែ​ទំរង់​នយោបាយ​របស់ មី​យ៉ាន់​ម៉ា។ បើ​ស្តាប់ទៅ វា​ហាក់ដូចជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ ដូច​ដំណើរការ​ស្វែងរក​ការសម្រុះសម្រួល​ជាតិ និង​សន្តិភាព នៅ​កម្ពុជា​អញ្ចឹង។ តែ នៅតែមាន​សំណួរ​ថា ហេតុអ្វី​បានជា​របប​យោធា ដែល​កាន់អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៩៦២ បែរជា​ធ្វើ​រឿងនេះ​នៅពេលនេះ ហើយ​លឿន​ទៀត។

អ្នកបោះឆ្នោត​កម្ពុជា​ប្រហែល​ជាង៩លាន​នាក់ នឹង​ចូល​រួម​ការបោះឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​សមាជិក​ក្រុម ប្រឹក្សា​ឃុំ-សង្កាត់ ដែល​នឹង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ក្នុង​ថ្ងៃទី០៣ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ២០១២ ដែល​ជា​ការបោះឆ្នោត​សំរាប់ អាណត្តិ​ទី៣ រៀងរាល់​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង ស្របតាម​ច្បាប់បោះឆ្នោត​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ-សង្កាត់​ឆ្នាំ២០០។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

ថ្មីៗ នេះ Ernest Z. Bower នៃ​មជ្ឈមណ្ឌល​សិក្សា​យុទ្ធសាស្ត្រ និង​អន្តរជាតិ (CSIS) បានធ្វើ​ការវិភាគ​អំពី ផ្លូវ​ដើរ​សំរាប់​សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុង​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ តែ​ដែល​ស្មេរ​ឃើញថា​ជាការ​ពិនិត្យ​ទូទៅ​មួយ​ពី​ដំណើរ​វិល​ចូល និង​បោះស្នឹង​នៅ​អាស៊ី ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការ​ហក់​ឡើង​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច និង​ការសំរេច​នូវ​ផែនការ​ចិញ្ចឹម​សន្តិសុខ​ថាមពល តាមផ្លូវ​ការទូត និង​ការបកស្រាយ​ដោយ​លោកខាងលិច​ពី​ការបង្ការ​ដោយ​មធ្យោបាយ​យោធា​របស់​ចិន។ ការវិល​ទៅ​ចាក់រឹស​នៅ​អាស៊ី ប៉ា​ស៊ី​ហ្វ៊ិ​ក និយាយ​ជារួម តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និយាយ​ដោយឡែក នៅ​ជា​មូលបទ​នៃ​ការពិភាក្សា និង​ពិចារណា​ដោយ​ក្រុម​សិក្សា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ជាច្រើន ដែល​ស្មេរ​សូម​លើកយក​ភាគ​ផ្សំគ្នា​នៃ​ការវិភាគ​ទាំងនោះ មក​ជំរាបជូន បន្ថែម​លើ​អត្ថបទ​ដែល​បាន​ជំរាបជូនពីមុន។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

​តាមរយៈ​ទស្សនាវដី្ត ​អ្នក​ការទូត ​(The Diplomat) ​លោក​ Minxin​ Pei ​សាស្ត្រាចារ្យ​ មុខវិជ្ជា​​រដ្ឋាភិបាល​ នៃ​ Claremont ​McKenna​ College ​បាន​បង្ហាញ​ទស្សនៈ​ និង​ការ​វិភាគ​របស់​លោក​អំពី​តើ​កត្តា​អ្វីខ្លះ​ ដែល​នាំអោយ​លោក​គិតថា​ ចិន ​មិនទាន់​ មិន​មែន ​និង​មិន​ក្លាយ​ជា​ មហា​អំណាច​កំពូល​ ក្នុង​លោក​បាន។​ Minxin ​Pei ​ថា ស្ថាន​ភាព​នយោបាយ​ និង​សេដ្ឋកិច្ច មិន​ទៀងទាត់​ ជា​មូលហេតុ​​ចំបង​នៃ​ការ​សន្និដ្ឋាន​របស់​គាត់។ ​

ជ័យ​ជំ​នះ​​​ដ៏​ធំ​ធេង​របស់​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា សំរាប់​ការ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធ​សភា​នីតិកាល​ទី​៣ ដែល​បាន​ប្រព្រឹត្តទៅ​កាល​ពី​ថ្ងៃទី​២៩​ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០១២​​កន្លង​មក​នេះ​​ បាន​​​​​បង្ហាញ​​​ឱ្យ​ឃើញ​​យ៉ាង​ច្បាស់​អំពី​ភាព​ដាច់​ខាត និង​ការ​​ស្មោះ​ត្រង់​របស់​សមាជិក​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ចំ​ពោះ​ប​ក្ស​ និង​ការ​ ចូលរួម​បោះឆ្នោត​គាំ​ទ្រពី​មន្ត្រី​ជាច្រើន​របស់​គណបក្សប្រឆាំង ដែល​មន្ត្រី​ទាំង​នោះ​បាន​​ទទួលស្គាល់​អំពី​​សច្ចៈ​ភាព​នៃ​កិច្ច​ខិត​ខំ​​ប្រឹង​ ប្រែង​របស់​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

មួយរយៈ​នេះ លោកអ្នក​អាន​បាន​ជ្រាប​ពី​ទស្សនៈ​មួយចំនួន ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​កាលានុវត្តភាព​នៃ​សតវត្ស​អាស៊ី ពី​ការប្រកួតប្រជែង​រវាង​មហាអំណាច​ក្នុង និង​ក្រៅ​តំបន់ ក៏ដូចជា​ព្រឹត្តិការណ៍ខ្លះៗ ដែល​ឆ្លុះ​អោយឃើញ​ពី​ទស្សនាទាន​នៃ​អំណាច ក្នុង​បរិបទ​តំបន់ និង​សកលលោក​សព្វថ្ងៃ។ មាន​ការគិត​ជាច្រើន ហើយ​សឹងតែដូចៗ គ្នា ថា ចិន កំពុងតែ​ក្លាយជា​មហាអំណាច​ដែលមាន​កម្លាំង​ធំ និង​អាចជា​ការគំរាមកំហែង ដល់​សន្តិសុខ​តំបន់ និង​សកលលោក ថ្វីបើ​ចិន ខ្លួន ឯង​តែងតែ​បញ្ជាក់​ហើយ​បញ្ជាក់ថា “ការ​ងើបឡើង​របស់​ចិន មិន​គំរាមកំហែង​អ្នកណា និង​ដើម្បី​សន្តិភាព និង​ការអភិវឌ្ឍន៍​ក៏ដោយ។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

លោកអ្នក​អាន​ជាទី​មេត្រី ក្នុងការ​ពិនិត្យមើល​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​មួយ អ្នកវិភាគ​នៃ​ក្រុម​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​អាស៊ី​ខាងត្បូង B. Raman បាន​អះអាងថា ប្រធានាធិបតី បា​រ៉ា​ក់ អូ​បា​ម៉ា ខណៈដែល​ខិត​ទៅជិត​ការ​ចប់​អាណត្តិ​ដឹកនាំ​ទីមួយ បាន​ស្វះស្វែង​ផ្តល់នូវ​ការយកចិត្តទុកដាក់​ថ្មី​ពីរ ក្នុង​គោលនយោបាយ​ការបរទេស​សហរដ្ឋអាមេរិក ចំពោះ​ទ្វីបអាស៊ី។ ទីមួយ ការបង្ហាញ​ដោយ​ចំហរ និង​មិន​លាក់លៀម​ពី​ការបារម្ភ​របស់​សហរ​ដ្ឋ​អាមេរិក ចំពោះ​សមត្ថភាព​សេដ្ឋកិច្ច និង​យោធា​របស់​ចិន ដែល​ចេះតែ​កើនឡើង និង​ទី​ពីរ ការប្តេជ្ញា​របស់​សហរ​ដ្ឋ​អាមេរិក ដើម្បី​នឹង​រក្សា ក៏ដូចជា ពង្រឹងសមត្ថភាព​រប​ស់​ខ្លួន ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក ដើម្បី​ការពារ​ផល​ប្រោ​យោជន៍​ជា​យុទ្ធសាស្ត្រ​របស់ខ្លួន និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត និង​មិត្ត​ក្នុង​តំបន់ ក្នុងនោះ​មាន​អាស៊ាន​ផងដែរ។

ហៀល វែលឌី

ទស្សនៈស្មេរ ៖ Wendy​ Dobson ​នៃ​សកល​វិទ្យាល័យ ​Toronto ​និយាយថា “​វិបត្តិ​ប្រាក់​អឺរ៉ូ ​បាន​ពង្វាងផ្លូវ​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល ​G20 ​នី​ទីក្រុង​ Cannes ​នៃ​ប្រទេស​បារាំង ​ដោយ​សូម្បី​តែ​ចុង​ឆ្នាំ ​២០១១ ​ទៅ​ហើយ ​មេដឹកនាំ​អឺរ៉ុប ​នៅតែ​រក​រោគ​សញ្ញា​នៃ​បញ្ហា​វិបត្តិ​មិន​ឃើញ​ពេញ​លេញ​នៅ​ឡើយ​។ ហើយ​បើ​មិន​ដឹង​ពី​រោគសញ្ញា​វា​អោយ​បាន​ច្បាស់​ផង ​តើ​នឹង​រក​ថ្នាំ​មក​ព្យាបាល​អោយ​បាន​ជា​សះ​សក្តិ​សិទ្ធិ​ដូច​ម្តេច​បាន?”​

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

តាម​វ៉ែ​ប​សាយ​ត៍ Global Research សាស្ត្រាចារ្យ James Petras បាន​សរសេរ​អត្ថបទ​មួយ វិភាគ និង​បកស្រាយ​ពី ការ​ប្រឈម​នឹង​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​សកល​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១២ ដោយ​ហៅថា វា​នឹង​ជា ទស្សនៈ​ស្តីពី​មហន្តរាយ​ឆ្នាំ ២០១២ នៃ​វិស័យសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និង​សង្គម។ ស្មេរ​មិនមាន​ការចេះដឹង​អ្វី​ពី​វិស័យសេដ្ឋកិច្ច​ទេ តែពិនិត្យ​ឃើញថា អត្ថបទ​បង្ហាញ​នូវ​ការវិភាគ​មួយ​ដែល លោកអ្នក​អាន​គួរតែ​បានដឹង។ អត្ថបទ​ទាំងស្រុង​ជា​របស់ James Petras ដោយ​ស្មេរ​គ្រាន់តែ បន្ថែម​ពត៌មាន ស្រាយ​អត្ថន័យ​ពាក្យ ឃ្លា ឬ​គំនិត​មួយចំនួន ដើម្បី​លោកអ្នក​ងាយ​យល់​តែប៉ុណ្ណោះ។ 

លោក សុន ឆ័យ ប្រធាន​ក្រុម​អ្នកតំណាងរាស្ត្រ​គណបក្ស​សម រង្ស៊ី ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា បាន និង​កំពុង​ភ្លេច​នូវ​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ឯង​ជា​អ្នកតំណាងរាស្ត្រ ជា​អ្នកចេះ​ច្បាប់ និង​មាន​កាតព្វកិច្ច​ត្រូវតែ​គោរព និង​អនុវត្ត​តាម​ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​ប្រទេស ប៉ុន្តែ បែរជា​ហ៊ាន​បង្គាប់បញ្ជា និង​ធ្វើការ​ប្រមាថ​ចំពោះ​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​ជា​ទីគោរព​សក្ការៈ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​បំផុត​របស់​ពល​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ទៅវិញ។

ហៀវ វែ​ល​ឌី

ពិភពលោក​បាន​ផ្អើល​គឹកកង​អំពី​មរណភាព​របស់​មេដឹកនាំ​ពីរ​រូប​ហើយ​ ដែល​នៅ​ម្ខាង​ម្នាក់​នៃ​ផែនដី។ ម្នាក់​ជា​​ជន​ប្រឆាំង​កុម្មុយនិស្ត ​ម្នាក់ទៀត ​ជា​ជន​ដែល​គេ​ស្អប់ ​និង​ចាត់​ថា​ជា​ជន​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត។ ​សូម​លោក​អ្នកអាន​មេត្តា​គិត​មើល​ចុះ ​បន្ទាប់ពី​អាន​អត្ថបទ​នេះ​ហើយ​ ថា​តើ​មេដឹកនាំ​ ដែល​មា​​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​ផ្ទុយគ្នា​នេះ​ មានការ​បកស្រាយ​ដូចគ្នា ​ឬ​ខុសគ្នា​ដូច​ម្តេចខ្លះ​ ពី​ប្រព័ន្ធ​ឃោសនា​​លោក​ខាងលិច? ​ស្មេរ បាន​យក​អត្ថបទ​ដើម​ចេញពី ​Global​ Research ​តែ​បាន​ បន្ថែម​ព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​ ក៏​ដូច​ជា ​យក​ព័ត៌មាន​ប្រៀបធៀប​ខ្លះ​ចេញ ​ដើម្បី​លោក​អ្នក​ងាយ​យល់​ពី​ដំណើរការ​ប្រៀបធៀប​នេះ។​

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

ទូរទស្សន៍​ជាតិ​ព្យុ​ង្គ​យ៉ាង​ផ្សាយ​អោយដឹងថា មេដឹកនាំ​កូរ៉េខាងជើង គីម ជុងអ៊ីល បាន​ស្លាប់​កាលពី​ព្រឹក​ថ្ងៃអាទិត្យ​ក្នុង​វ័យ ៦៩ ឆ្នាំ។ តាម​ប្រភព​មួយ​ទៀតថា មេដឹកនាំ​ជើងចាស់​រូបនេះ បាន​ស្លាប់​កាលពី​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ខណៈដែល​កំពុងតែ​ទស្សនា​តំបន់​មួយ​ក្រៅ​ទីក្រុង។ តាម​ប្រភព​ផ្លូវការ​អោយដឹងថា លោក គីម បាន​ស្លាប់ ពី “រោគ​ស្លោក​សាច់ដុំ​បេះដូង រួមជាមួយ​នឹង​ការ​គាំងបេះដូង។ កាលពី​ឆ្នាំ ២០០៨ គាត់​រង​នូវ​ការ​គាំង​ខួរក្បាល (stroke ឬ​ការដែល​ឈាម​រត់​មិន​ដល់​ខួរក្បាល) តែ​ក្រោយមក​ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ទៅកាន់​ចិន និង​សហព័ន្ធរុស្ស៊ី ឃើញថា​គាត់​មាន​សភាព​ក្លៀវក្លា​ធម្មតា។

ហៀ​ល វែ​ល​ឌី

យោងតាម​ទីភ្នាក់ងារ​សារពត៌មាន​រុស្ស៊ី ណូ​វ៉ូ​ស្ទី គណៈបក្ស​រុស្ស៊ី​រួបរួម (United Russia party/UR) ដែល​គាំទ្រ វ្លា​ឌី​មៀរ ពូ​ទីន ដណ្តើមបាន​អាសនៈ​ចំនួន ២៣៨ នៅក្នុង​សភា​ឌូ​ម៉ា ក្នុងការ​បោះឆ្នោត​កាលពី​ថ្ងៃអាទិត្យ ដែលជា​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត​នៅក្នុង​សភា​ជាន់​ទាប ដែលមាន​អាសនៈ ៤៥០ និង​គ្រប់គ្រាន់​ដើម្បី​នឹង​ធានា​ការកែ​ទំរង់​សេដ្ឋកិច្ច​ដោយ​ម្នាក់ឯង​បាន។ ក្នុង​ទស្សនៈ​នៃ​សារពត៌មាន​រុស្ស៊ី​មួយ​នេះ បក្ស​រុស្ស៊ី​រួបរួម នឹង​ត្រូវតែ​រៀបចំ​អោយមាន​ជា​សម្ព័ន្ធភាព ដើម្បី​នឹង​គៀងគរ​សម្លេងឆ្នោត​ចាំបាច់ ដើម្បី​នឹងធ្វើ​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ក៏ប៉ុន្តែ ដូច​លោក​អ្នកអាន បាន​ជ្រាប និង​ឃើញ​តាម​កញ្ចក់​ទូរទស្សន៍​ពី​លោកខាងលិច ប្រជាជន​រុស្ស៊ី ជាច្រើន​បានធ្វើ បាតុកម្ម​ប្រឆាំងនឹង​លទ្ធផល​ឆ្នោត ដោយ​មានការ​គាំពារ​ពី​ប្រព័ន្ធ​ឃោសនា​លោកខាងលិច​ថា “មានការ​ក្លែងបន្លំ” ឬ “មិន​យុត្តិធម៌។